İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

Sabahattin Ali

Türk edebiyatı · 7 dk · 6 kitap

Sabahattin Ali okuma sırası: 6 kitapla başlangıç

Sabahattin Ali'yi okumaya nereden başlamalı? Üç roman, iki öykü kitabı ve şiirleriyle okuma sırası, Türkçe baskılar ve kimlerin okuduğu.

0/6 kitabı okudun%0

Sabahattin Ali'yi ilk kez okuyan çoğu insan aynı kitapla başlar: Kürk Mantolu Madonna. Ve çoğu okur, kitabı bitirdiğinde aynı soruyu sorar: Bu yazarın başka ne yazdığına bakmalıyım? Cevap geniş. Üç roman, öykü kitapları ve şiirleri var; hepsi 1930'lardan 1940'lara uzanan bir yazarlık hayatının ürünü.

Devamını oku

Sabahattin Ali 1907'de, bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Eğridere'de doğdu, öğretmenlik eğitimi aldı, 1928'de dil öğrenimi için Almanya'ya gönderildi, gazetecilik yaptı ve 1948'de Kırklareli yakınlarında öldürüldü. Romanlarında Berlin'i ve Anadolu kasabalarını anlatır; öyküleri ve şiirleri de ayrı bir yanını gösterir. Doğum tarihi 25 Şubat 1907'dir. 1932'de Atatürk'ü aşağılayan bir şiir yüzünden mahkûm edildi; 1946'da Aziz Nesin'le birlikte Markopaşa dergisini kurdu ve bu yüzden yeniden yargılandı. 1948'de, pasaport verilmediği için sınırı kaçak geçmeye çalışırken Kırklareli yakınlarında, kılavuzluk eden Ali Ertekin tarafından öldürüldü; ölümün koşulları hâlâ tartışmalıdır. Esirler adlı bir oyun da yazdı.

Kürk Mantolu Madonna'nın İngilizce çevirisi (Maureen Freely ve Alexander Dawe) 2016'da Penguin Classics'ten çıktı ve 2025'te İngiltere'de yaklaşık 30.000 adet satarak yeniden ilgi gördü.

Aşağıdaki sıra, Kürk Mantolu Madonna'dan sonra gelen kitapları üç basamakta toplar. İlk basamak üç romandan oluşuyor. İkinci basamakta iki öykü kitabı var. Üçüncü basamakta şiirleri yer alıyor. Romanların ilk yayın bilgisi şöyle: Kuyucaklı Yusuf 1937'de Yeni Kitapçı'dan, İçimizdeki Şeytan 1940'ta Remzi Kitabevi'nden, Kürk Mantolu Madonna ise 1943'te Remzi Kitabevi'nden kitap olarak çıktı.

Kimler için: Kürk Mantolu Madonna'yı okuyup yazarın diğer kitaplarına geçmek isteyenler, Sabahattin Ali'yi romandan öyküye ve şiire doğru tanımak isteyenler, Türk edebiyatının 1930-40 dönemine ısınmak isteyenler

Kısa cevap

1. Basamak: Üç roman

Sabahattin Ali'nin üç romanı Kuyucaklı Yusuf (1937), İçimizdeki Şeytan (1940) ve Kürk Mantolu Madonna'dır (1943). Üçünü birlikte okumak, yazarın dünyasını geniş görmenizi sağlar.

1. Kürk Mantolu Madonna

Sabahattin Ali · 1943

Kürk Mantolu Madonna, anlatıcı Rasim'in iş arkadaşı Raif Efendi'nin defterini okumasıyla açılır. Defterde, sabunculuk öğrenmesi için Berlin'e gönderilen Raif'in bir portreye, sonra ressam ve şarkıcı Maria Puder'e tutulması anlatılır.

Devamını oku

Roman 1940-1941'de Hakikat gazetesinde tefrika edildi, 1943'te kitap olarak yayımlandı. Türkiye'de en çok okunan kitaplardan biridir. Raif Efendi sessiz ve melankolik bir adamdır. Tefrikası sırasında romanın adı Büyük Hikâye'ydi. Raif Efendi, Havran'dan gelen, sessiz bir adamdır. Berlin'de Maria Puder'le yakın bir arkadaşlık kurar; babasının ölümü üzerine Türkiye'ye döndüğünde Maria'nın mektupları kesilir. Raif sonradan sevmediği bir kadınla evlenir. Ölümünden önce genç iş arkadaşından defterini yakmasını ister, ama Rasim defteri okur. Kitap hakkındaki bilinen ilk eleştiriyi Nâzım Hikmet 1943'te hapisteyken yazdı; birinci bölümün gerçekçiliğini överken ikinci bölümü ayrı, iyi kurulmuş bir hikâye olarak değerlendirdi. Maria Puder, kitapta baskın, bağımsız ve erkeklere güvenmeyen bir kadın olarak çizilir. Yazarın kızı Filiz Ali'ye göre babası Berlin'de gerçek bir Maria ile tanışmıştı; romandaki Maria'nın esin kaynağı konusunda ise farklı anlatımlar var. Bir anlatıma göre yazar romanın büyük bölümünü askerlik sırasında Büyükdere'de bir çadırda yazdı. İngilizcedeki adı Madonna in a Fur Coat'tur; Penguin Classics baskısı 2021'de yeniden basıldı.

Kime: Sabahattin Ali'yi hiç okumamış ve en tanınan kitabıyla başlamak isteyenlere

Okurken: Anlatıcı Rasim'den Raif'in defterine geçildiğinde anlatım değişir; bu geçişe dikkat edin.

Sonra: Aynı yazarın daha 'taşralı' bir hikâyesi olan Kuyucaklı Yusuf'a geçin.

Berna Laçin, Harun Çelik ve 2 okur daha

2. Kuyucaklı Yusuf

Sabahattin Ali · 1937

Kuyucaklı Yusuf, Sabahattin Ali'nin 1937'de yayımlanan ilk romanıdır; önce 1936-1937'de Tan gazetesinde tefrika edildi. Roman 1903'te Kuyucak köyünde bir çiftin öldürülmesini soruşturan kaymakamın, ailesi öldürülen dokuz yaşındaki Yusuf'u evlat edinmesiyle başlar.

Devamını oku

Yusuf kaymakamın ailesinde büyür, kaymakamın kızı Muazzez'i sever ve kasabanın zengin fabrikatörü Hilmi Bey'in gücüyle karşı karşıya gelir. Yusuf kaymakamlıkta tahrirat katibi olarak çalışmaya başlar; kaymakamın ölümünden sonra yeni kaymakam onu süvari tahsildarı yapar. Hilmi Bey'in oğlu Şakir'le yaşadığı kavga, çatışmanın başlangıcıdır. Kaymakamın borçlandırılması ve Muazzez'in Şakir'e verilmek istenmesi olayları kötüleştirir. Yazar bu romana kadar öykü yazarı olarak tanınıyordu. Kuyucaklı Yusuf, Türk edebiyatında başkaldırı ve eşkıya romanlarının öncülerinden sayılır. Yusuf kaymakamın evinde ve Edremit'te büyür; olayların asıl düğümü, kaymakamın borçlandırılması ve Muazzez'in Şakir'le evlendirilmek istenmesiyle atılır.

Kime: Aşk hikâyesinin yanında toplumsal bir dram da isteyenlere

Okurken: Roman 1900'lerin başında geçer. Romanın sonunda Yusuf atını dağlara doğru sürer; bu yüzden eser, başkaldırı ve eşkıya romanlarının öncülerinden sayılır.

Sonra: Üçüncü romana, İçimizdeki Şeytan'a geçin.

Doğan Cüceloğlu, Harun Çelik

3. İçimizdeki Şeytan

Sabahattin Ali · 1940

İçimizdeki Şeytan, 1940'ta Remzi Kitabevi'nden çıkan, yazarın ikinci romanıdır. Ömer sürekli kendini sorgulayan, olaylara çözüm bulmaya çalışıp başaramayan bir gençtir.

Devamını oku

Macide'ye âşık olunca bir hayat amacı bulduğunu düşünür, ama bu duygu kısa sürer. Ömer, ahlaksız bulduğu davranışlarını içindeki şeytana yükler; kitabın adı buradan gelir. Macide ise cesur ve güçlü iradeli bir karakterdir. Romanda ayrıca Nihat adlı bir karakter vardır; fiziksel olarak zayıftır ama güçlü ve zeki olanların diğerlerinden üstün olduğunu savunur ve toplumsal eleştirilerin Ömer'e ulaşmasını sağlar. Bedri ise romanın ortasında kaybolur, sonra geri döner. Roman 1940'larda Türkiye'sinde güçsüz insanın kapana kısılmışlığını ve toplumsal baskıyı anlatır.

Kime: Kendini sorgulayan, kararsız karakterleri sevenlere

Okurken: Ömer'in kendi davranışlarını kime yüklediğine dikkat edin. Romanın sonunda Ömer, yaptıklarının sorumluluğunu kabul eder; Macide ise romanın 'iyi' karakteri olarak öne çıkar.

Sonra: Öykülere geçmek için Yeni Dünya'yı alın.

Barış Özcan, Doğan Cüceloğlu ve 3 okur daha

2. Basamak: Öyküler

Romanlardan sonra öykülere geçmek, Sabahattin Ali'nin kısa biçimdeki yazısını görmenizi sağlar. Yeni Dünya 1943'te, Sırça Köşk 1947'de yayımlandı.

4. Yeni Dünya

Sabahattin Ali · 1966

Yeni Dünya, Sabahattin Ali'nin 1943'te yayımlanan öykü kitabıdır. Yazarın 1936 ile 1942 arasında gazete ve dergilerde çıkan on üç öyküsünü içerir.

Devamını oku

Kısa öyküler olduğu için kitap parça parça, akşamları birer öykü okunarak bitirilebilir. Kitap ilk basamağın romanlarından sonra, yazarın kısa biçimdeki öykülerini tanımak için uygundur. İlk baskı Remzi Kitabevi'nden 'Hikâyeler' alt başlığıyla çıktı.

Kime: Sabahattin Ali'nin kısa biçimdeki sesini duymak isteyenlere

Okurken: Öyküleri peş peşe değil, aralıklı okumak her birinin tadını korur.

Sonra: Daha siyasi bir ton için Sırça Köşk'e geçin.

Doğan Cüceloğlu

5. Sırça Köşk

Sabahattin Ali · 1947

Sırça Köşk, Sabahattin Ali'nin 1947 tarihli öykü kitabıdır; içindeki öyküler 1944-1947 arasında yazıldı. Kitaba adını veren öykü bir masal biçimindedir ve çağının yönetimine yönelik bir alegori olarak okunur.

Devamını oku

Kitap, içeriği nedeniyle Bakanlar Kurulu kararıyla toplatıldı. Kitaptaki öyküler 1944-1947 arasında yazıldı. Sabahattin Ali, tek parti döneminde birçok kez tutuklandı; Bakanlar Kurulu kararı, bu yargılamalar zincirine eklenen bir başka engeldir.

Kime: Sabahattin Ali'nin toplumsal ve siyasal yönünü merak edenlere

Okurken: Başlık öyküsünü bir masal olarak, aynı zamanda bir alegori olarak okumak asıl iddiasını görmeyi kolaylaştırır.

Sonra: Son olarak şiirlerine bakın.

Doğan Cüceloğlu

3. Basamak: Şiir

Sabahattin Ali'nin ilk şiir kitabı Dağlar ve Rüzgâr 1934'te çıktı.

6. Bütün Şiirleri

Sabahattin Ali

Bütün Şiirleri, Sabahattin Ali'nin şiirlerini bir arada okumaya yarar. İlk şiir kitabı Dağlar ve Rüzgâr 1934'te yayımlandı.

Devamını oku

'Aldırma Gönül' gibi şiirleri sonradan bestelendi. 'Aldırma Gönül' şiiri, Dağlar ve Rüzgâr kitabındaki hapishane şiirlerinden biridir. Dağlar ve Rüzgâr'ın şiirleri halk şiirinden esinlenir.

Kime: Romanlarını sevip şiirlerine merak duyanlara

Okurken: Şiirleri sesli okumak ritmini duymayı kolaylaştırır. Aldırma Gönül, Dağlar ve Rüzgâr'daki hapishane şiirlerinden biridir.

Sonra: Şiirden sonra tekrar Kürk Mantolu Madonna'ya dönmek, kitabı farklı duyurur.

Doğan Cüceloğlu, Sena Nur Işık

Okuma yolu

Sabahattin Ali'yi bütünüyle okumak istiyorsanız en doğal sıra, en tanınan romandan başlayıp diğer romanlara, sonra öykülere ve şiirlere geçmektir.

Önerilen sıra: Kürk Mantolu Madonna, Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan, Yeni Dünya, Sırça Köşk, Bütün Şiirleri. Öykülere geçmeden önce mutlaka romanları bitirmek zorunda değilsiniz; Yeni Dünya hangi aşamada olursa olsun iyi bir mola. Yeni Dünya'daki öyküler 1936-1942 arasında gazete ve dergilerde çıkmıştı; Sırça Köşk'teki öyküler ise 1944-1947 arasında yazıldı. Böylece iki öykü kitabını, yazarın iki ayrı dönemine bakmak için de okuyabilirsiniz.

Devamını oku

Romanlardan hangisini seçeceğinize karar veremiyorsanız şöyle düşünün: Duygusal bir okuma için Kürk Mantolu Madonna, taşra hayatı için Kuyucaklı Yusuf, kendi iç sesinizle yüzleşmek için İçimizdeki Şeytan. Kuyucaklı Yusuf 1900'lerin başında, İçimizdeki Şeytan 1940'lar Türkiye'sinde, Kürk Mantolu Madonna'nın büyük bölümü ise Berlin'de geçer.

Sabahattin Ali öğretmenlik eğitimi aldı, Almanya'ya gönderildi ve gazetecilik yaptı. Bu deneyimleri hatırlamak, kitaplardaki gündelik ayrıntıları daha iyi görmenizi sağlayabilir. Yazar 1932'de bir şiiri yüzünden on dört ay hapse mahkûm edildi, 1946'da Markopaşa dergisini Aziz Nesin'le birlikte kurdu ve bu dergi yüzünden yeniden yargılandı. Milliyetçi yazar Nihal Atsız'la uzun süren anlaşmazlığı da bilinen bir dava konusu oldu. Bu olaylar, öykülerdeki ve özellikle Sırça Köşk'teki siyasal ağırlığı anlamak için bir arka plan sunar.

Sabahattin Ali'nin yaşadığı dönemin siyasi ve edebi ortamını bilmek isterseniz, 1930'lar ve 1940'larda Türkiye'de yayımlanan diğer yazarlara da bakabilirsiniz. Ama bu şart değil; kitaplar kendi içinde tam anlaşılır. İsterseniz romanlarla birlikte yazarın Esirler adlı oyununa da bakabilirsiniz.

5 Kasım 2026

Devamı

Tümü