İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

On Küçük Zenci

Roman · 11 dk · 9 kitap

Sabahı kaçırtan 10 roman: bir gecede biten kitaplar

On Küçük Zenci'den Kayıp Kız'a, Frankenstein'dan Anayurt Oteli'ne: elinizden bırakamayıp sabaha kadar okuyacağınız 10 roman ve kimler okudu.

0/9 kitabı okudun%0

Haziran 1816, Cenevre Gölü kıyısında Villa Diodati. Yaz gelmemiş, gökyüzü aylardır kapalı, dışarıda bitmeyen bir fırtına var. Lord Byron, eve kapanan konuklarına bir oyun önerir: herkes bir hayalet hikâyesi yazacak. Konuklardan biri on sekiz yaşında bir genç kadındır, Mary. Günlerce aklına bir şey gelmez; sonra bir gece, uyuyamadan yattığı yatakta gözlerinin önünde bir sahne belirir: kendi yaptığı şeyin yanında diz çökmüş solgun bir bilim insanı ve o şeyin kıpırdamaya başlaması. İki yıl sonra o gece, Frankenstein adıyla basılacaktı.

Devamını oku

Bazı kitaplar gerçekten bir gecede doğar; bazıları ise bir gecede okunur. Bu yazı ikincilerin peşinde. Aşağıdaki on roman, ‘bir bölüm daha, sonra uyurum’ diye başlayıp perdenin aralığından günün ağardığını gördüğünüz kitaplardan. Hepsi kısa ya da orta uzunlukta; çoğu birkaç yüz sayfa, birkaçı ise bir akşamda bitecek kadar ince. Hepsinin bir motoru var: bir cinayet, bir sır, bir yalan, geri sayan bir saat ya da yalnızca çözülmesi gereken bir insan.

Seçimi yaparken yalnız gerilim romanlarına bakmadık. Listede Agatha Christie'nin kapalı adası ve Gillian Flynn'in kaybolan karısı kadar, Steinbeck'in iki göçmen işçisi ve Yusuf Atılgan'ın kasaba otelindeki kâtibi de var. Çünkü bir kitabı sabaha kadar okutan şey her zaman ‘katil kim?’ sorusu değildir; bazen ‘bu insana ne olacak?’ sorusu çok daha güçlü çeker.

Romanlar üç gruba ayrıldı: önce çözülmesi gereken bir bilmecesi olan gizem ve casusluk romanları, sonra insanın içine işleyen tekinsiz ve karanlık hikâyeler, en sonda da bir fikrin ya da bir dostluğun peşinde okurken kalbinizi sıkıştıran romanlar. Her kitabın yanında, onu okumuş ve önermiş ünlülerin cümleleri var; Stephen King'den Malcolm Gladwell'e, Ahmet Ümit'ten Orhan Pamuk'a.

Kimler için: Okuma alışkanlığını yeniden kazanmak isteyenler, ‘bir sayfa daha’ diyerek gece yarısını geçirmeyi özleyenler, hafta sonu için tek oturuşluk bir roman arayanlar

Kısa cevap

1. Grup: Bilmeceyi çözmeden uyuyamayacaklarınız

Gizem, gerilim ve casusluk: her bölümün sonunda bir soru bırakan, cevabını da son sayfaya saklayan üç roman. Bunları akşam başlamanın tek kuralı, ertesi sabah erken bir işinizin olmaması.

1. On Küçük Zenci

Agatha Christie · 1939

Birbirini tanımayan on kişi, Devon kıyısındaki küçük bir adaya davet edilir. Ev sahibi ortada yoktur.

Devamını oku

İlk akşam yemeğinde bir gramofon çalınır ve bir ses, konukların her birini geçmişte işlediği bir ölümle suçlar. Ardından eski bir çocuk tekerlemesindeki sırayla, teker teker ölmeye başlarlar; adadan çıkış yoktur ve katil aralarındadır. Agatha Christie'nin 1939'da yayımlanan romanı, bugün Türkçede On Kişiydiler adıyla da basılıyor; Christie onu yazdığı en zor kitap olarak tanımladı. Stephen King'in özeti kısa: “Bol cinayet ama görece kansız. Ve harika bir gizem.” Bıçaklar Çekildi'nin yönetmeni Rian Johnson için ise bu, Christie'nin ‘en iyi kitabı’. Ahmet Ümit de romanı önerenler arasında. Yemek masasındaki biblolar azaldıkça sayfalar da hızlanıyor.

Kime: Polisiyeye en klasik kapıdan girmek isteyenlere, ‘katili ben bulurum’ diyenlere

Okurken: Her ölümden sonra kalanların adını bir kâğıda yazın; Christie size bütün ipuçlarını veriyor, ama hepsini aynı anda görmenize izin vermiyor.

Sonra: Aynı ‘kime güvenebilirim?’ duygusunu bu kez bir evlilik içinde yaşamak için Kayıp Kız'a geçin.

Ahmet Ümit, Rian Johnson ve 2 okur daha

2. Kayıp Kız

Gillian Flynn · 2012

Nick Dunne'ın beşinci evlilik yıldönümü sabahı karısı Amy evden kaybolur. Salonda devrilmiş bir sehpa, kapı aralık.

Devamını oku

Polis gelir, kameralar gelir, Amy'nin kayıp ilanları kasabanın duvarlarını kaplar; Nick ise her geçen gün biraz daha şüpheli görünür. Roman bölüm bölüm Nick'in bugününü ve Amy'nin günlüğünden geçmişi anlatır, okur da iki ses arasında kime inanacağını bilemez; ta ki kitabın ortasında her şeyin tersine döndüğü o ana kadar. Gillian Flynn'in romanını David Fincher 2014'te sinemaya aktardı. Fantastik yazar Patrick Rothfuss'un tepkisi, bu listenin ruhunu iyi özetliyor: “İnanılmaz bir kitap. Akıl almaz derecede iyi. ‘Oku, hayır ciddiyim, gel sana bir tane alayım’ derecesinde iyi.” Anderson Cooper ve B.J. Novak da kitabı sevenler arasında. Türkçede Artemis Yayınları.

Kime: Psikolojik gerilim sevenlere, filmi izlemiş ama kitabın daha da sert olduğunu duymuş olanlara

Okurken: Kitabın ortasına gelmeden hiçbir yerde roman hakkında bir şey okumayın; sürprizi bozulmuş bir Kayıp Kız yarı yarıya eksik bir kitaptır.

Sonra: Yalanların ülkeler arasında söylendiği bir hikâye için Soğuktan Gelen Casus'a geçin.

B.J. Novak, Anderson Cooper ve 1 okur daha

2. Grup: Tekinsiz ve karanlık: ışığı kapatamayacaklarınız

Burada bilmece başka türlü: katil bellidir ya da bir katil yoktur, ama bir ev, bir koku ya da bir yaratık okuru bırakmaz. Üç roman, her biri kendi türünün kurucularından.

3. Koku

Patrick Süskind

1738'de Paris'in en pis kokulu yerinde, bir balık pazarındaki tezgâhın altında bir bebek doğar. Jean-Baptiste Grenouille'un kendine ait hiçbir kokusu yoktur; ama dünyadaki bütün kokuları, bir köpekten bile iyi, birbirinden ayırabilir.

Devamını oku

Büyüdükçe tek bir takıntısı olur: insanı sevdiren o kusursuz kokuyu yaratmak. Ve bunun için gereken malzeme, genç kızlardır. Patrick Süskind'in 1985'te yayımlanan ilk romanı, Alman edebiyatının dünya çapında en çok okunan romanlarından biri oldu ve Tom Tykwer 2006'da sinemaya aktardı. Roman bir katilin öyküsü, ama okuru dehşetten çok hayranlıkla ve tiksintiyle aynı anda sürüklüyor. Okurları arasında Pınar Sabancı, oyuncu Hazal Subaşı ve İbrahim Selim var. Türkçede Can Yayınları, Tevfik Turan çevirisi.

Kime: Tuhaf, takıntılı kahramanları sevenlere; tarihî atmosferi olan bir gerilim arayanlara

Okurken: Okurken kokulara dikkat edin; Süskind sahneleri görüntüyle değil kokuyla kuruyor ve bu, kitabın asıl büyüsü.

Sonra: Takıntının bir eve dönüştüğü bir hikâye için Tepedeki Ev'e geçin.

İbrahim Selim, Pınar Sabancı ve 1 okur daha

4. Tepedeki Ev

Shirley Jackson · 1959

Romanın ilk cümlesi, korku edebiyatının en ünlü açılışlarından biridir: hiçbir canlı organizmanın mutlak gerçeklik koşullarında uzun süre aklını yitirmeden var olamayacağını söyler ve Tepedeki Ev'in akıllı bir ev olmadığını ekler. Doktor Montague, doğaüstü olayları incelemek için perili olduğu söylenen Hill House'a birkaç kişiyi davet eder.

Devamını oku

Aralarında, hayatını hasta annesine bakarak geçirmiş, yalnız ve kırılgan Eleanor da vardır; ve ev, en çok onu ister. Shirley Jackson'ın 1959 romanında kan yok, canavar yok; ama kapıların kendiliğinden kapandığı, duvarda bir yazının belirdiği gecelerden sonra ışığı kapatmak kolay değil. Romancı Nermin Yıldırım'ı asıl ilgilendiren, aile bireylerinin, özellikle kadınların evle kurduğu ilişki oldu; Korcan Derinsu ise onu ‘perili köşk müdavimlerine’ öneriyor. Siren baskısı, Dost Körpe çevirisiyle 232 sayfa.

Kime: Kanlı değil psikolojik korku sevenlere, Netflix'in The Haunting of Hill House dizisini izleyip kaynağı merak edenlere

Okurken: Gece okuyun ama yalnız değil; Jackson'ın korkusu sesten ve sessizlikten doğuyor, evin içindeki küçük gürültüler okumaya eşlik ediyor.

Sonra: Bir yaratıcının yarattığından korktuğu ilk büyük romana, Frankenstein'a dönün.

Nermin Yıldırım, Korcan Derinsu

5. Frankenstein

Mary Shelley · 1818

Bu yazının açılışındaki o fırtınalı yazın meyvesi. Mary Shelley'nin romanı Kuzey Kutbu'na giden bir kâşifin mektuplarıyla açılır; buzların arasında bir kızağı kovalayan, bitkin bir adamı gemiye alırlar.

Devamını oku

Adam Victor Frankenstein'dır ve anlattığı hikâye, ölü dokulardan bir canlı yaratıp sonra ondan dehşetle kaçan bir bilim insanının hikâyesidir. Sinemanın bize öğrettiği konuşmayan canavarın aksine, romandaki yaratık okumayı öğrenir, Milton okur, düşünür ve yaratıcısından tek bir şey ister: yalnız bırakılmamak. Roman 1818'de yayımlandı. Barış Özcan'ın hatırlattığı gibi, Shelley onu yazdığında organ nakli henüz yapılamıyordu. Selçuk Şirin bir yaz için önerdiği on roman arasına, Sercan Baylan da kendi listesine aldı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları baskısı, Yiğit Yavuz çevirisiyle 272 sayfa.

Kime: Korku klasiklerini kaynağından okumak isteyenlere, yapay zekâ ve bilim etiği tartışmalarının ilk romanını merak edenlere

Okurken: Yaratığın anlattığı bölüme geldiğinizde durun ve sorun: bu romanda canavar kim? Shelley'nin asıl sorusu bu.

Sonra: Bilimin bir insanın zekâsıyla oynadığı bir başka hikâye için Algernon'a Çiçekler'e geçin.

Barış Özcan, Selçuk Şirin ve 5 okur daha

3. Grup: Kalbinizi sıkıştıran, ama bırakamadığınız romanlar

Bu dört romanda cinayet aramayın (birinde var, ama asıl mesele o değil). Bunları sabaha kadar okutan şey, bir insanın başına gelecek olanı bilmek ve yine de sayfayı çevirmek zorunda olmak.

6. Algernon'a Çiçekler

Daniel Keyes · 1959

Charlie Gordon otuz iki yaşında, bir fırında temizlik yapıyor ve zekâ geriliği var. Bir laboratuvar fareye, Algernon'a uyguladığı deneysel bir ameliyatı ona da uygulamayı önerir.

Devamını oku

Roman, Charlie'nin doktorları için tuttuğu ‘ilerleme raporlarından’ oluşur: ilk sayfalar yazım hatalarıyla dolu, kırık cümlelerle yazılmıştır; sonra cümleler düzelir, uzar, keskinleşir ve Charlie, çevresindekilerin ona yıllarca nasıl davrandığını ilk kez anlar. Bir gün Algernon'un davranışları değişmeye başlar. Daniel Keyes'in öyküsü 1959'da bir dergide çıktı, Hugo ödülü aldı; roman hâli Nebula kazandı. PewDiePie'nin tarifi bu listeye birebir uyuyor: “Baştan sona okuması gerçekten keyifli.” Andrej Karpathy, Pınar Sabancı ve Sercan Baylan da okurları arasında. Koridor baskısı 325 sayfa.

Kime: Bilimkurguyu insan hikâyesi olarak sevenlere, okurken ağlamaktan çekinmeyenlere

Okurken: İlk sayfalardaki yazım hatalarına sabredin; o hatalar romanın en önemli dili ve sonlara doğru yeniden anlam kazanıyor.

Sonra: Zihinsel engelli bir adamla onu koruyan dostunun hikâyesini, bu kez Büyük Buhran Amerika'sında, Fareler ve İnsanlar'da okuyun.

PewDiePie, Andrej Karpathy ve 2 okur daha

7. Fareler ve İnsanlar

John Steinbeck · 1937

Mayıs 1936'da John Steinbeck, menajerine üzgün bir mektup yazdı: köpeği Toby, yeni romanının müsveddesinin yarısını yemişti; iki aylık emek baştan yazılacaktı. Steinbeck ilk öfkesinden sonra köpeği bağışladı, hatta ‘zavallı ufaklık eleştirel davranmış olabilir’ diye takıldı.

Devamını oku

Yeniden yazılan kitap 1937'de Fareler ve İnsanlar adıyla çıktı ve yazarın en çok okunan kitaplarından biri oldu. Büyük Buhran yıllarında Kaliforniya'da çiftlik çiftlik dolaşan iki göçmen işçinin hikâyesi: zeki ve tetikte George ile iri yarı, saf, yumuşak şeyleri okşamayı seven Lennie. Tek hayalleri bir gün kendilerine ait küçük bir toprakta tavşan beslemek. Okur daha ilk sayfalarda bu hayalin gerçekleşmeyeceğini sezer ve yine de bırakamaz. Gökçe Eyüboğlu romanı önerenlerden; Harun Çelik ve Mahfi Eğilmez de okurları arasında. Türkçede İletişim Yayınları, Ayşe Ece çevirisi.

Kime: Tek oturuşta bitecek gerçek bir klasik arayanlara, dostluk hikâyelerine zaafı olanlara

Okurken: Kitap bir tiyatro oyunu gibi kurulmuş: her bölüm bir mekânda açılır ve kapanır. Sahneleri gözünüzün önünde canlandırarak okuyun.

Sonra: Yalnız bir adamın çöküşünü bu kez bir Türk kasabasında izlemek için Anayurt Oteli'ne geçin.

Gökçe Eyüboğlu, Harun Çelik ve 2 okur daha

8. Anayurt Oteli

Yusuf Atılgan · 1973

Bir kasabanın tren istasyonu yakınındaki eski bir konak, şimdi Anayurt Oteli. Kâtibi Zebercet her şeyi saatine göre yapan, kimseyle gerçekten konuşmayan, yalnız bir adamdır.

Devamını oku

Bir gece Ankara treninden inen genç bir kadın otelde bir gece kalır ve ‘bir hafta sonra yine gelirim’ diyerek gider. Zebercet onu beklemeye başlar; bekleyiş bir takıntıya, takıntı da kasabayı sarsacak bir şiddete dönüşür. Yusuf Atılgan'ın 1973 romanı, Türk edebiyatında bir insanın iç dünyasına en derinden giren kitaplardan biri sayılıyor; Ömer Kavur 1987'de sinemaya aktardı. Orhan Pamuk, romancılığını etkileyen kitaplar arasında anıyor; Gönül Kıvılcım ve Şenay Aydemir de onu önerenler arasında. Kısa, yoğun ve tekinsiz: bir kez başladığınızda Zebercet'in odasından çıkmak kolay değil. Türkçede Yapı Kredi Yayınları.

Kime: Türk edebiyatından bir psikolojik roman arayanlara, Aylak Adam'ı sevip Atılgan'ın ikinci romanını merak edenlere

Okurken: Zebercet'in saatle, düzenle, eşyalarla ilişkisine dikkat edin; Atılgan çöküşü büyük olaylardan önce küçük düzensizliklerle haber veriyor.

Sonra: Bu karanlıktan sonra bir fikrin insanları nasıl ayağa kaldırdığını görmek için Fahrenheit 451'e geçin.

Orhan Pamuk, Harun Çelik ve 2 okur daha

9. Fahrenheit 451

Ray Bradbury · 1953

1950'lerin başında yazacak bir odası olmayan genç bir yazar, UCLA kütüphanesinin bodrumunda kiralık daktilolar bulur: yarım saati on sent. Ray Bradbury dokuz gün boyunca cebindeki bozuklukları makineye atar ve toplam 9 dolar 80 sentlik bozuk parayla, sonradan Fahrenheit 451'e dönüşecek uzun öyküyü, İtfaiyeci'yi yazar.

Devamını oku

Kitapları yakmakla görevli bir itfaiyecinin hikâyesinin, kitaplarla dolu bir binada yazılması ayrı bir ironi. Guy Montag'ın dünyasında evler yanmaz, kitaplar yanar; insanlar duvar boyu ekranlarda ‘aile’ izler. Bir gece komşu kızı Clarisse, Montag'a mutlu olup olmadığını sorar ve her şey çözülmeye başlar. Kitap 1953'te yayımlandı. Yekta Kopan onu 1984'le birlikte okunması gereken kitaplar arasında sayıyor; Barış Özcan ve Ayşegül Afacan Köksal da okurları arasında. İthaki baskısı, Dost Körpe çevirisiyle 208 sayfa.

Kime: Distopyaya kısa bir kitapla girmek isteyenlere, ekranlarla kuşatılmış bir hayatın tedirginliğini taşıyanlara

Okurken: Bradbury'nin cümleleri şiire yakın; kovalamaca sahnelerinde bile acele etmeyin, imgeler kitabın asıl gücü.

Sonra: Aynı kaygının daha karanlık bir hâli için 1984'e, ya da bu listenin başına, bir adada geçen bir geceye dönün.

Barış Özcan, Yekta Kopan ve 3 okur daha

Okuma yolu

Bu on romandan hangisiyle başlayacağınız, gecenizin ne kadar uzun olduğuna bağlı. Yalnız birkaç saatiniz varsa Fareler ve İnsanlar ya da Anayurt Oteli; ikisi de ince ve tek oturuşta biter. Bütün bir geceniz varsa On Küçük Zenci ya da Soğuktan Gelen Casus. Hafta sonunuzun tamamını gözden çıkarabiliyorsanız Kayıp Kız; kitabın ikinci yarısına geçtiğinizde zaten başka bir şey yapamayacaksınız.

Gece okumanın küçük kuralları var. Telefonu başka bir odaya bırakın; bu romanların hepsi bir ritim kuruyor ve bir bildirim o ritmi kırıyor. Yatakta değil, koltukta başlayın; yatak, ‘bir bölüm daha’ diyen beyni bir noktada uyutur. Ve kitabın son elli sayfasına gece yarısından sonra girmeyin, ya da girin ama ertesi sabah için kendinizi önceden affedin.

Devamını oku

Bu listeyi okuma alışkanlığını yeniden kazanmak için de kullanabilirsiniz. Uzun süredir bir kitap bitiremediyseniz, ilk olarak bir bilmecesi olan romanı, On Küçük Zenci'yi seçin: ‘sonunu merak etmek’ okumayı yeniden alışkanlık hâline getirmenin en eski yolu. Onu bitirdikten sonra karanlık gruptan birine, en sonda da kalbinizi sıkıştıracak romanlardan birine geçin. Üç kitapta, gece okumanın keyfi geri gelir.

Birkaç arkadaşla birlikte okumak da ayrı bir keyif. On Küçük Zenci ve Kayıp Kız, bitirdikten sonra konuşulacak kitaplar: kim ne zaman tahmin etti, kim hiç tahmin edemedi. Tepedeki Ev ve Anayurt Oteli ise farklı yorumlara açık; aynı sayfadan iki ayrı kitap çıktığını görmek şaşırtıcı.

Ve bir öneri daha: bu romanların çoğunun filmi var. Önce kitabı okuyun. Fincher'ın Gone Girl'ü, Tykwer'in Koku'su, Kavur'un Anayurt Oteli usta işi filmler; ama hiçbiri, gecenin üçünde bir sayfayı çevirirken hissettiğiniz o soğukluğu veremez.

29 Ekim 2026

Devamı

Tümü