İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

Kurbağa Yağı Satıcısı

Sinema · 13 dk · 11 kitap

Sinemaseverler için 11 kitap: yönetmenlerin kitaplığından

Sinemayı sevenler için 11 kitap: Yeşilçam anılarından senaryo yazımına, Kurosawa ve Buñuel'in hayatlarından Suç ve Ceza'ya; hangi yönetmen hangi kitabı okudu.

0/11 kitabı okudun%0

İyi bir filmin ardından salondan çıkıp ‘bu nasıl yapıldı?’ diye düşünürsünüz. Cevap bazen bir kurguda, bazen bir senaryo kurgusunda, bazen bir yönetmenin hayatındadır. Sinema üzerine yazılmış kitaplar bu soruya farklı kapılardan yaklaşır: bir ustanın anıları, bir kurgucunun notları, bir senaryo yazarının kılavuzu.

Devamını oku

Hepsi film kitabı değil; bazıları roman, bazıları yazı rehberi. Ama hepsinin ortak noktası, bir filmin nasıl bir hikâyeden doğduğunu düşündürmesi.

Sinema kitaplarının bir sorunu var: çoğu küçük tirajlı, bazıları uzun süre baskısı olmayan kitaplar. Bu yüzden listedeki baskı yıllarına ve yayınevlerine dikkat etmek, kitabı bulmanın ilk adımı. Üstelik sinema kitaplarında çeviri kalitesi okuma zevkini doğrudan etkiliyor; teknik terimler çevirmenden çevirmene değişebiliyor.

Bu rehberde on bir kitap üç grupta. İlk grupta büyük sinemacıların anıları: Lütfi Akad, Akira Kurosawa, Luis Buñuel ve François Truffaut'nun eleştirileri. İkincide zanaat kitapları: senaryo, kurgu, yönetmenlik ve yazarlık. Üçüncüde perdenin dışından iki kitap: sinemaya bir roman kahramanının gözüyle bakan bir roman ve yönetmenlerin okuduğu bir klasik.

Her kitabın yanında hangi sinemacının onu kitaplığına koyduğunu da yazdık. ‘Adını andı’ ile ‘okudu’ arasındaki farkı korumaya çalıştık.

Kimler için: Filmleri izlemekle yetinmeyip nasıl yapıldığını merak edenler, yönetmen anılarını sevenler, senaryo ya da kurgu öğrenmek isteyenler

Kısa cevap

1. Grup: Ustaların anıları

Dört kitap, dördü de bir sinema hayatını anlatıyor. Türk sinemasından Lütfi Akad, Japon sinemasından Kurosawa, İspanyol-Fransız sinemasından Buñuel ve Fransız Yeni Dalga'dan Truffaut.

1. Işıkla Karanlık Arasında

Lütfi Ö. Akad

Yeşilçam'ın ustalarından Lütfi Ö. Akad'ın sinemaya dair hatıralarını anlattığı anı kitabı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'ndan 2004 baskısı, 480 sayfa.

Devamını oku

Türk sinemasının bir dönemini içeriden okumak için ilk kitap; kalın ama anı olduğu için bölüm bölüm okunabilir. Kitabın ismi, sinemanın temel malzemesini, ışığı ve karanlığı anıyor; bu ikilik anıların hem aydınlık hem zor yıllarını gölgelemeden birlikte tutuyor. Yeşilçam üzerine yazılan sert ya da nostaljik yorumlardan farklı olarak, burada bir yönetmenin kendi sesiyle, kendi gözüyle anlatılan bir dönemle karşılaşıyorsunuz.

Kime: Türk sinema tarihini bir ustanın ağzından okumak isteyenlere

Okurken: Kitabı baştan sona okumak zorunda değilsiniz; ilginizi çeken döneme ya da filme ait bölümü seçin.

Sonra: Japon sinemasının büyük ustasına geçin.

Ercan Kesal, Özcan Alper

2. Kurbağa Yağı Satıcısı

Akira Kurosawa

Akira Kurosawa'nın çocukluğundan Raşomon'a uzanan hayatını ve sinemaya girişini anlattığı otobiyografi. Afa Yayınları'ndan 1994 baskısı.

Devamını oku

Sitede yönetmen ve senarist Özcan Alper'in adını andığı kitaplar arasında. Kurosawa'nın filmlerini seven biri için yönetmenin çocukluğuna ve ilk yıllarına bakmak, filmlerdeki bakışın nereden geldiğini gösterir. Yönetmeni filmlerinden tanıyıp yaşamını hiç bilmeyenler için hem bir tanışma hem bir ek perde; çocukluktan sinemaya geçişin nasıl olduğunu görmek, filmlerdeki bakışın izini sürmek için iyi bir kaynak.

Kime: Kurosawa'nın filmlerini sevenlere

Okurken: Raşomon'u izledikten sonra ilgili bölümü okumak, filmle kitap arasında bir köprü kurar.

Sonra: Başka bir ustanın anılarına geçin.

Özcan Alper

3. Son Nefesim

Luis Bunuel

Luis Buñuel'in hayatını ve sinema kariyerini anekdotlarla anlattığı anıları. Afa Yayınları'ndan 2000 baskısı.

Devamını oku

Sitede oyuncu, yönetmen ve hekim Ercan Kesal'in adını andığı kitaplar arasında. Anekdot yoğunluğu yüksek; her bölüm kısa bir hikâye gibi okunuyor, bu yüzden uzun okuma saati gerektirmiyor. Buñuel'in anılarında hayalle gerçek, şakayla ciddiyet sık sık iç içe geçer; sinemadaki sürrealist yanını yazıda da duymak mümkündür. Bu yüzden filmlerini bilmeyen okur bile anekdotlardan keyif alır.

Kime: Sinema anekdotlarını ve yönetmen hikâyelerini sevenlere

Okurken: Kısa bölümleri akşamlara bölerek okuyun.

Sonra: Eleştiri yazılarına geçin.

Ercan Kesal

4. Hayatımın Filmleri

François Truffaut

Fransız Yeni Dalga'nın kurucularından François Truffaut'nun sevdiği filmler ve yönetmenler üzerine yazdığı eleştiri yazıları. Alfa Yayınları'ndan 2015 baskısı, 440 sayfa.

Devamını oku

Sitede yazar ve müzisyen Mehmet Güreli'nin önerdiği kitaplar arasında. Bir yönetmenin başka yönetmenler hakkında yazması, sinemaya bakışının nasıl şekillendiğini gösterir. Bir sinemacının başkalarının filmlerini nasıl okuduğunu görmek, hem sinema tarihine hem yönetmenin kendi estetiğine bakmak demektir. Kitap bir film rehberi olarak da kullanılabilir: sevdiği filmleri sıralayan bir yönetmenin listesi, kendi izleme listenizi de zenginleştirir.

Kime: Sinema eleştirisi ve yönetmen bakışı arayanlara

Okurken: Yazıları izlediğiniz filmlerle eşleştirerek okuyun; bilmediğiniz filmleri not alın.

Sonra: Zanaat kitaplarına geçin.

Mehmet Güreli

2. Grup: Zanaat kitapları

Beş kitap: senaryo, kurgu, yönetmenlik, sinema dersleri ve yazarlık. Sinemanın nasıl yapıldığını sorgulayan, uygulama ağırlıklı kitaplar.

5. Yazarın Yolculuğu

Christopher Vogler

Christopher Vogler'in mitlerdeki kahramanın yolculuğu şemasından yola çıkarak senaryo ve öykü yazımının temel yapılarını anlattığı klasik rehber. Okuyan Us Yayın'dan 2017 baskısı.

Devamını oku

Sitede üç sinemacının adını andığı kitaplar arasında: Ezel Akay, Darren Aronofsky ve Jon Favreau. Hikâye kurmak isteyen herkes için, filmlerdeki ortak kalıpları fark ettiren bir kitap. Kitabın tartıştığı kalıp, eski mitlerde ve modern filmlerde tekrar eden kahramanın yolculuğudur. Bu kalıp her filme uymaz ve bazı sinemacılar onu fazla şematik bulur; yine de hikâyenin iskeletini görmek isteyen için hızlı ve işlevsel bir araç.

Kime: Hikâye yazmak ya da filmlerin yapısını çözmek isteyenlere

Okurken: Okurken sevdiğiniz bir filmi aklınızda tutup şemayı ona uygulayın.

Sonra: Kurgu üzerine bir kitaba geçin.

Darren Aronofsky, Jon Favreau ve 1 okur daha

6. Göz Kırparken

Walter Murch

Walter Murch'ün kurgu üzerine yazdığı kitap; İstanbul Bilgi Üniversitesi yayınlarından İlker Canikligil çevirisiyle 2005 baskısı. Kurgunun görünmez zanaatını anlamak isteyen herkes için temel kaynaklardan.

Devamını oku

Kitap, kurguyu bir ‘kesme’ işi olmaktan çıkarıp bir ritim, bir nefes ve bir duygu seçimi olarak ele alır. Okurken izlediğiniz filmlerdeki kesme anlarını fark etmeye başlamak, sinema seyrinizi değiştirir.

Kime: Kurgunun filmi nasıl şekillendirdiğini merak edenlere

Okurken: Kitapta kesme anının neden önemli olduğu anlatılıyor; izlediğiniz filmlerde kesme anlarını gözleyin.

Sonra: Yönetmenlik kitabına geçin.

İlker Canikligil, Özcan Alper

7. Film Yönetmek

David Mamet

David Mamet'in film yönetmenliği üzerine yazdığı kitap; Hil Yayınları'ndan Gülnur Güven çevirisiyle 2007 baskısı. Sitede yönetmen ve fotoğrafçı İlker Canikligil'in önerdiği kitaplar arasında.

Devamını oku

Kısa, tartışmacı ve pratik; yönetmenlik üzerine kuramdan çok yöntem arayanlar için. Mamet'in yazım biçimi sert ve kararlı; kitap bir yönetmenlik ders kitabından çok, bir meslek insanının yöntem manifestosu gibi okunuyor. Katılmasanız bile iyi bir tartışma başlangıcı.

Kime: Yönetmenliğe pratik bir bakış arayanlara

Okurken: Katılmadığınız yerlerde kenara not alın; kitap tartışmaya açık.

Sonra: Sinema derslerine geçin.

İlker Canikligil

8. Sinema Dersleri

Sergey M. Eisenstein

Sovyet sinemasının büyük ustası Sergey Eisenstein'ın öğrencisi Vladimir Nijni'nin tuttuğu notlardan oluşan sinema dersleri. Agora Kitaplığı'ndan Engin Ayça çevirisiyle 2006 baskısı, 144 sayfa.

Devamını oku

Sitede Özcan Alper'in adını andığı kitaplar arasında. Kısa bir kitap; ama sinema kuramının temel fikirlerini birkaç saatte topluyor. Eisenstein'ın sinema kuramına katkısı, özellikle kurgu üzerine düşüncesidir. Bu kısa kitapta o düşüncenin bir öğrencinin notlarından süzülmüş hâlini okumak, ana kuramı kısa sürede kavramaya yardımcı olur.

Kime: Sinema kuramına kısa ve doğrudan bir giriş arayanlara

Okurken: Her ders ayrı bir konu; bir oturumda iki ders okumak ideal.

Sonra: Yazarlığa dair bir kitaba geçin.

Özcan Alper

9. Yazma Sanatı

Stephen King · 2000

Stephen King'in yazarlığa giden yolunu anlatan anılarla yazma zanaatına dair pratik öğütleri bir araya getirdiği kitap. 2000 tarihli; Altın Kitaplar'dan Gökçe Yavaş çevirisiyle 2020 baskısı, 256 sayfa. Sinema ile ilgili değil ama senaryo yazmak isteyenler için de değerli: hikâyeyi nasıl kuracağınız sorusuna yazarın kendi cevabı.

Devamını oku

Kitabın en değerli yanı, King'in ‘iyi yazı’ için koyduğu ilkeleri örneklerle anlatması; senaryo yazarları için de cümleyi ve sahneyi sadeleştirme konusunda pratik ipuçları barındırıyor.

Kime: Senaryo ya da hikâye yazmak isteyenlere

Okurken: Kitap kısa ve sohbet havasında; bir hafta sonunda biter.

Sonra: Perdenin dışına, romanlara geçin.

Barış Özcan, Edgar Wright

3. Grup: Perdenin dışı

İki kitap: biri sinema müdavimi bir romanın kahramanı, öteki yönetmenlerin kitaplığında geçen bir klasik. Sinemaseverlerin okumaya değer bulduğu romanlar.

10. Sinema Müdavimi

Walker Percy

Walker Percy'nin Sinema Müdavimi'ni Ayrıntı Yayınları Gamze Varım çevirisiyle 2005 baskısıyla okuyabilirsiniz. Adından da anlaşılacağı gibi sinemayı bir gündelik hayat ritüeli olarak gören bir anlatıcının romanı; sinemaseverlere ayna tutuyor.

Devamını oku

Sinema salonu, romanın kahramanı için gerçek hayattan kaçış ve aynı zamanda gerçek hayata bir bakış açısıdır. Sinemaseverin kendi salon alışkanlığını düşünmesine neden olan bir kitap.

Kime: Sinemayla ilişkisini bir hayat tarzı olarak görenlere

Okurken: Kitabı bir film sonrası gibi okuyun; yavaş ve düşünceli.

Sonra: Bir yönetmenin okuduğu klasiğe geçin.

Ryan Holiday, Walter Isaacson

11. Suç ve Ceza

Fyodor Dostoyevski · 1866

Dostoyevski'nin 1866 tarihli romanı: yoksul bir öğrencinin işlediği bir cinayet ve ardındaki vicdan azabı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'ndan Mazlum Beyhan çevirisiyle 2022 baskısı, 704 sayfa.

Devamını oku

Sitede yönetmen Nuri Bilge Ceylan'ın okuduğu kitaplar arasında. Bir yönetmenin, bu psikolojik yoğunluktaki romanı okuması, filmlerinde karakterlerin iç dünyasına verdiği önemi hatırlatır. Romanın sahnelerinin sinemaya uyarlanması çok denenmiş; ama kitabın asıl gücü iç monologda. Yönetmenlerin okuduğu bir roman olarak, bu iç sesi görüntüye çevirmenin zorluğunu da hatırlatır.

Kime: Psikolojik yoğunluğu yüksek bir klasik arayanlara

Okurken: Romanı bölümler halinde okuyun; her bölüm bir sahne gibi.

Sonra: Listeye dönüp izlediğiniz bir filmin kitabını arayın.

İoanna Kuçuradi, PewDiePie ve 17 okur daha

Okuma yolu

Sinema kitaplarına nereden başlamalı? Filmleri çok izleyip nasıl yapıldığını merak ediyorsanız zanaat kitapları (Yazarın Yolculuğu, Göz Kırparken) ilk adım. Sinema tarihine ve ustaların hayatına ilgi duyuyorsanız anılar (Işıkla Karanlık Arasında, Kurbağa Yağı Satıcısı).

Zanaat kitaplarının büyük avantajı, okuduktan sonra izlediğiniz filmleri farklı görmeniz. Yazarın Yolculuğu'nu okuyan biri, bir sonraki filmde kahramanın yolculuğunu aramaya başlar. Göz Kırparken'i okuyan biri kesme anlarına dikkat eder. Bu, sinemanın izleme biçimini değiştiren bir okuma.

Devamını oku

Anı kitapları ise başka bir keyif verir: bir yönetmenin filmini yaparken yaşadığı zorlukları, kaçırdığı fırsatları, kazandığı dostlukları okumak. Özellikle Işıkla Karanlık Arasında gibi kalın anılar, tarihe sığınmış küçük hikâyelerle dolu.

Çoğu sinema kitabı yayınevi ve çevirmen bakımından küçük tirajlı; baskı yıllarına dikkat edin.

Bir film seansı ve bir kitap bölümü eşleştirmek de güzel bir ritüel: Raşomon'u izleyin, sonra Kurosawa'nın otobiyografisinde ilgili bölümü okuyun. Truffaut'nun sevdiği bir filmi izleyin, sonra o filme dair yazıyı. Böylece film ve kitap birbirini besler.

Son olarak sinema kitaplarını kronolojik olarak değil, film programınıza göre okuyun. Bir hafta Kurosawa filmleri izleyin ve otobiyografisini yanınıza alın; sonraki hafta Truffaut ile devam edin. Bir yönetmenin hem filmlerini hem kitabını aynı dönemde tüketmek, ikisini birbirinin ışığında anlamanızı sağlar.

Sinema okumalarını bir not defteriyle desteklemek de iyi çalışır. İzlediğiniz her film için üç satır: ne gördüm, kitaptan hangi fikri hatırladım, bir sonraki izleyişte neye dikkat edeceğim. Altı ay sonra bu defter, kendi sinema bakışınızın haritasına dönüşür ve hangi kitabın size ne verdiğini gösterir.

Eğer sinemayla ilgili ilk kitabınız olacaksa kısa ve geniş kitleye hitap edeni seçin: Sinema Dersleri 144 sayfa, Yazma Sanatı 256 sayfa. Kalın anı kitaplarına (Işıkla Karanlık Arasında 480, Hayatımın Filmleri 440 sayfa) ısındıktan sonra geçmek daha konforlu. Tek oturumda bitirmek zorunda değilsiniz; sinema kitapları genellikle bölüm bölüm okunmak için yazılmış.

Kitapları arkadaşlarla paylaşmak da sinema kültürünün bir parçası. Sinema kulübü gibi bir okuma grubu kurmak, her ay bir kitap ve o kitaba bağlanan bir film seçmek hem izleme hem okuma alışkanlığını canlı tutar. Küçük bir grupta Göz Kırparken'i okuyup aynı filmin kurgusunu birlikte tartışmak, tek başına kalıp okumaktan çok daha fazla şey öğretir.

Sayfa sayısı bilinen kitaplara göre kısa bir plan: Sinema Dersleri 144 sayfa, Yazma Sanatı 256 sayfa, Hayatımın Filmleri 440 sayfa, Işıkla Karanlık Arasında 480 sayfa, Suç ve Ceza 704 sayfa.Yeni başlıyorsanız en kısa olanla, bir hafta sonu okumasıyla deneme yapın; sonra kalın anılara geçin.

Sayfa sayılarına göre okuma planı yapmak isteyenler için: listedeki en kısa üç kitap Sinema Dersleri (144 sayfa), Yazma Sanatı (256 sayfa) ve Hayatımın Filmleri (440 sayfa); en uzunu Suç ve Ceza (704 sayfa). Sayfa sayıları sayılabilen 5 kitabın toplamı 2024 sayfadır; günde yirmi sayfa okuyan biri hepsini yaklaşık 101 günde bitirir. Kısa olandan başlayıp ritim kurduktan sonra uzun kitaba geçmek, listenin en rahat yoludur.

28 Ekim 2026

Devamı

Tümü