İki Şehrin Hikâyesi
Charles Dickens
Bastille'de on sekiz yıl geçirmiş bir doktor, karanlık bir çatı odasında durmadan ayakkabı dikmektedir; kızı onu almaya geldiğinde adının ne olduğunu bile hatırlamaz.
İki Şehrin Hikâyesi, Charles Dickens'ın 1859'da yayımlanan tarihi romanıdır. Fransız Devrimi öncesi ve sırasında Londra ile Paris arasında geçer. Bastille'den yıllar sonra kurtarılan Doktor Manette, kızı Lucie, soylu ailesinin zulmünden kaçıp İngiltere'ye yerleşmiş Charles Darnay ve hayatını harcadığına inanan alkolik avukat Sydney Carton'ın yolları, devrimin kanlı günlerinde Paris'te kesişir. Roman, ezilenlerin öfkesinin nasıl yeni bir zulme dönüştüğünü ve bir insanın tek bir fedakârlıkla hayatına nasıl anlam verebileceğini anlatır. Tüm zamanların en çok okunan romanlarından biri sayılır.
Roman, en iyi ve en kötü zamanların aynı anda yaşandığını söyleyen ünlü cümlesiyle açılır. Yıl 1775'tir. Karanlık bir gecede Dover yolundaki posta arabasını bir atlı durdurur: Londra'daki Tellson Bankası'nın ulağı Jerry Cruncher, bankacı Jarvis Lorry'ye bir mesaj getirmiştir. Lorry'nin cevabı tek bir şifreli ifadedir: Hayata geri çağrıldı. Bu, Bastille'de on sekiz yıl yatmış Fransız hekim Alexandre Manette'tir.
Dover'da Lorry, babasını ölü sanarak büyümüş genç Lucie Manette'le buluşur ve onu Paris'e götürür. Saint-Antoine mahallesinde, sokağa devrilen bir şarap fıçısının kırmızı lekeleri arasında, şarapçı Ernest Defarge ile hiç durmadan örgü ören karısı Madame Defarge'ın dükkânı vardır. Defarge'ların üst katındaki tavan arasında Doktor Manette, hapishanede öğrendiği ayakkabıcılığa takılmış, kendini kaybetmiş halde çalışmaktadır. Lucie onu kucaklar ve İngiltere'ye götürür.
Beş yıl sonra, 1780'de Londra'da genç bir Fransız göçmen, Charles Darnay, vatana ihanetle yargılanır. Tanıklardan biri Darnay'i nerede olsa tanıyacağına yemin eder; ama savunma, mahkeme salonundaki başka bir avukatı, Sydney Carton'ı gösterir: ikisi neredeyse aynı yüze sahiptir. Darnay beraat eder. Parlak ama sarhoş ve kendinden nefret eden Carton, Lucie'ye âşık olur ve ona umudu olmadığını bilerek, onun ve sevdikleri için her fedakârlığa hazır olduğunu söyler. Lucie ise Darnay'le evlenir.
Bu sırada Fransa'da öfke kabarmaktadır. Darnay'in amcası, zalim Marki St. Evrémonde, arabasıyla bir çocuğu ezip babasına bir altın fırlatır; o gece şatosunda bıçaklanarak öldürülür. Darnay soyadını bu aile yüzünden değiştirmiştir. 1789'da Defarge'lar Bastille baskınına önderlik eder. 1792'de Paris'te hapisteki eski bir hizmetkârdan yardım mektubu gelince Darnay, kimseye söylemeden devrimin kaynayan kazanına geri döner.
Darnay Paris'te göçmen aristokrat olarak tutuklanır. Doktor Manette'in tanıklığıyla bir kez serbest kalır, ama aynı gün yeniden yakalanır. Bu kez Defarge'ın Bastille'deki hücrede bulduğu bir el yazması okunur: Doktor, Evrémonde kardeşlerin bir köylü kıza tecavüz edip kardeşini öldürdüğünü gördüğü için hapse atıldığını yazmış ve bu soyu son ferdine kadar lanetlemiştir. Darnay ertesi gün giyotine gönderilmek üzere ölüme mahkûm edilir. Carton, Madame Defarge'ın o ailenin hayatta kalan kız kardeşi olduğunu ve Lucie ile küçük kızını da ihbar etmeye hazırlandığını öğrenir.
Carton, yıllar önce Darnay'i kurtaran benzerliği bu kez tersine kullanır. Eski casus Barsad'ın yardımıyla hücreye girer, Darnay'i bayıltır, kıyafetlerini değiştirir ve onu dışarıda bekleyen arabaya taşıtır; aile İngiltere'ye kaçar. Lucie'nin evine gelen Madame Defarge, Miss Pross'la boğuşurken kendi tabancasıyla ölür; Miss Pross'un kulakları sonsuza dek sağırlaşır. Carton, idam arabasında korkan genç bir dikişçi kızı teselli eder ve giyotine yürürken, kendi adını taşıyacak bir çocuğun mutlu geleceğini görür; hayatında yaptığı en iyi şeyi yaptığını bilerek ölür.
İki Şehrin Hikâyesi, Dickens'ın en sıkı kurulmuş romanıdır. İlk sayfalarda gelişigüzel serpiştirilmiş gibi görünen her ayrıntı, bir ayakkabı tezgâhı, bir örgü, bir benzerlik, bir el yazması, sonunda bir saat gibi yerine oturur. Roman 1859'da Dickens'ın kendi dergisi All the Year Round'da otuz bir haftalık tefrika halinde çıktığı için bölümler kısa, gerilimli ve sonuna merak bırakır şekilde yazılmıştır.
Kitap aynı zamanda Fransız Devrimi'ni insan boyunda anlatan bir fresktir: kırılmış fıçıdan sokağa akan şarabı yalayan aç insanlar, Bastille'in düşüşü, kalabalığın vahşeti. Dickens hiçbir tarafı masum göstermez. Sonundaki fedakârlık sahnesi ise İngiliz edebiyatının en ünlü kapanışlarından biridir ve okuru kitabı kapattıktan sonra da uzun süre bırakmaz.
Kime: Tarihi romanları, güçlü olay örgülerini ve ahlaki seçimler üzerine kurulu dramları sevenlere; Fransız Devrimi'ni bir hikâye içinden tanımak isteyenlere.
Charles Dickens
Güncelleme: 4 Kasım 2026