Odysseia
Homeros
Troya düşeli on yıl olmuştur; İthake kralı Odysseus hâlâ eve dönmemiştir. Sarayında karısının yüzden fazla talipisi şölen yaparken, o uzak bir adada bir perinin tutsağıdır.
Odysseia, Homeros'a atfedilen ve İlyada ile birlikte Batı edebiyatının günümüze ulaşan en eski eserlerinden biri sayılan destandır. Troya Savaşı'ndan sonra on yıl daha denizlerde savrulan Odysseus'un yurdu İthake'ye dönüş yolculuğunu anlatır. Tek gözlü dev Polyphemos, büyücü Kirke, ölüler ülkesi, Sirenlerin şarkısı ve Skylla ile Kharybdis arasındaki boğaz bu yolculuğun durakları olur. Öte yanda karısı Penelopeia sarayı işgal eden taliplere direnir, oğlu Telemakhos babasını aramaya çıkar. Yaklaşık on iki bin dizelik, 24 kitaba ayrılmış destan, eve dönüşün ve kurnazlığın ölümsüz hikâyesidir.
Destan olayların ortasından başlar. Odysseus'un yokluğunda İthake'deki sarayını onun öldüğüne inanan yüzü aşkın talip doldurmuştur; her gün onun sürülerini kesip şarabını içerler. Karısı Penelopeia onları oyalamak için bir hile bulur: kayınbabası yaşlı Laertes için bir kefen dokuduğunu, bitirince içlerinden birini seçeceğini söyler. Gündüz dokuduğunu gece gizlice söker. Tanrıça Athena, kılık değiştirerek genç Telemakhos'un yanına gelir ve onu babasından haber almak için yola çıkmaya yüreklendirir.
Telemakhos önce bilge Nestor'u, sonra Sparta'da Menelaos'u ziyaret eder. Menelaos ona, biçim değiştiren Denizin İhtiyarı'ndan öğrendiğini anlatır: Odysseus yaşamaktadır, ama peri Kalypso'nun adasında tutsaktır. Athena, Zeus'tan Odysseus'un kurtarılmasını ister; Zeus, haberci Hermes'i Kalypso'ya gönderir. Odysseus bir sal yapıp yola çıkar, ama ona kin besleyen deniz tanrısı Poseidon salını fırtınayla parçalar. Kahramanımız yüzerek Phaiakların ülkesine ulaşır ve Athena'nın yönlendirdiği prenses Nausikaa tarafından bulunur.
Kral Alkinoos'un sarayında, ozan Demodokos Troya Savaşı'nı anlatırken Odysseus gözyaşlarını tutamaz ve kim olduğunu açıklar. Ardından destanın en ünlü bölümü gelir: kendi ağzından serüvenleri. Lotos yiyenlerin adasında, adamları tattıkları sarhoş edici meyveyle yurtlarını unutmaya başlar. Tek gözlü dev Polyphemos'un mağarasında hapsolduklarında adının Hiç Kimse olduğunu söyler, devi şarapla sarhoş edip gözünü kör eder ve adamlarıyla mağaradan kaçmayı başarır. Ama kaçarken gerçek adını övünerek bağırınca dev, babası Poseidon'dan intikam ister.
Rüzgârların efendisi Aiolos'un verdiği tulumu adamları açınca, İthake tam ufukta görünmüşken gemiler yeniden açık denize savrulur. Yamyam Laistrygonlar bir gemi dışında bütün filoyu yok eder. Kirke, adamlarını domuza çevirir; Odysseus, Hermes'in verdiği bir otla büyüye direnir ve bir yıl onunla kalır. Sonra ölüler ülkesine iner, kâhin Teiresias'tan geleceğini öğrenir, annesinin ve Akhilleus'un gölgeleriyle konuşur. Sirenlerin büyüleyici şarkısını dinlemek için kendini direğe bağlatır, adamlarının kulaklarını balmumuyla tıkar; Skylla ile Kharybdis arasındaki dar geçitten geçerler. Ama Güneş tanrısı Helios'un kutsal sığırlarını kesen tayfalar Zeus'un yıldırımıyla son gemilerini de kaybeder. Odysseus tek başına Kalypso'nun adasına vurur.
Phaiaklar onu sonunda İthake'ye bırakır. Athena, Odysseus'u kimse tanımasın diye yaşlı bir dilenci kılığına sokar. Sadık domuz çobanı Eumaios, kim olduğunu bilmeden onu evine alır, yemek verir. Spartadan dönen Telemakhos taliplerin kurduğu pusudan kurtulur ve baba oğul sonunda kucaklaşır. Saraya giden dilenciyi, yıllardır onu bekleyen yaşlı köpeği Argos tanır ve sahibini gördükten sonra huzur içinde ölür. Talipler ise kim olduğunu bilmeden evin asıl sahibini aşağılar, ona kötü davranır; baba oğul intikam için taliplerin silahlarını gizler.
Penelopeia, Odysseus'un yayını kurup sıra sıra dizilmiş baltaların arasından ok geçirebilen talip ile evleneceğini açıklar. Taliplerin hiçbiri yayı kurmayı bile başaramaz. Sıra dilenciye geldiğinde Odysseus yayı kolayca kurar, oku baltaların arasından geçirir ve ardından Telemakhos'un yardımıyla bütün talipleri öldürür. Daha önce bacağındaki yara izinden onu tanıyan yaşlı dadı Eurykleia'nın sevinci sarayı doldurur.
Penelopeia ise hâlâ emin değildir ve son bir sınav yapar: yatak odalarındaki yatağın yerinin değiştirilmesini ister. Odysseus bunun imkânsız olduğunu, çünkü yatağı köklü bir zeytin ağacının gövdesinden kendi elleriyle oyduğunu söyler. Bu sırrı yalnızca ikisi bilmektedir; yirmi yıl sonra karı koca sonunda kavuşur. Ertesi gün Odysseus babası Laertes'e kendini tanıtır; öldürülen taliplerin aileleri intikam için toplanınca Athena araya girer ve kan dökülmesini durdurur.
Odysseia, üç bin yıla yakın bir süredir anlatılan bir macera hikâyesidir ve hâlâ heyecan verir. Tek gözlü devin mağarasından kaçış, Sirenlerin şarkısı ya da sadık köpek Argos'un sahibini tanıdığı an, okuyan herkesin aklına kazınır. 2018'de BBC Culture'ın dünyanın dört bir yanındaki uzmanlarla yaptığı ankette edebiyatın en kalıcı anlatısı seçildi.
Destan, Batı kanonunun en önemli eserlerinden biri sayılır; romanlardan sinemaya, operadan bilime kadar sayısız uyarlamaya ve yeniden yorumlamaya ilham verdi. Türkçede Azra Erhat ile A. Kadir'in eski Yunancadan yaptığı ve ilk kez 1970'te yayımlanan çeviri, akıcı ve şiirsel diliyle bir klasik haline geldi; destanı okurken bir ozanın sesini duyar gibi olursunuz.
Odysseia aynı zamanda şaşırtıcı derecede insani bir kitaptır. Kahramanı hata yapar, ağlar, övünür ve bedel öder; kadınlar ve köleler de olayların gidişini değiştirir. Uzun bir yolculuktan sonra eve dönmenin, bekleyenin ve dönenin değiştiğini kabul etmenin ne demek olduğunu anlatır.
Kime: Mitolojiyi ve macera hikâyelerini sevenlere, Batı edebiyatının köklerini merak edenlere ve eve dönüş üzerine yazılmış en eski hikâyeyi okumak isteyen herkese.
Homeros
Güncelleme: 4 Kasım 2026