Savaş ve Barış
Lev Tolstoy
1805 yazında Petersburg'da bir salonda Napolyon konuşulurken, beceriksiz bir gayrimeşru mirasçı ile hayattan bıkmış bir prens yan yana durur; yedi yıl sonra ikisi de Moskova'nın yanışını görecektir.
Savaş ve Barış, Lev Tolstoy'un 1865–1869 arasında yayımlanan dev romanıdır. Napolyon savaşları yıllarında, 1805'ten 1812'deki Fransız işgaline ve sonrasına uzanan bir zaman içinde, Rus aristokrasisinden beş ailenin hayatını izler. Merkezde üç insan vardır: hayatın anlamını arayan sakar ve iyi kalpli Pierre Bezuhov, onurlu ve karamsar Prens Andrey Bolkonski, ve hayat dolu Nataşa Rostova. Balolar, düellolar, aşklar ve aile kavgaları, Austerlitz ve Borodino savaş alanlarıyla iç içe geçer. Roman, büyük tarihin içinde küçük insanların nasıl yaşadığını, sevdiğini ve değiştiğini anlatır.
Roman Temmuz 1805'te, Petersburg sosyetesinin gözde salonlarından birinde açılır. Herkes Napolyon'u konuşmaktadır. Kalabalığın arasında iki dost vardır: zengin Kont Bezuhov'un gayrimeşru oğlu, iri yarı, gözlüklü, toplumda nasıl davranacağını bilmeyen Pierre ve evliliğinden de sosyeteden de bunalmış, bu yüzden savaşa gitmeye hazırlanan Prens Andrey Bolkonski. Moskova'da ise kalabalık, sıcak ve parasal sıkıntılarla boğuşan Rostov ailesi tanıtılır: neşeli ve hayat dolu küçük Nataşa, ağabeyi Nikolay, kardeşleri Petya ve evin yanında büyüyen yoksul kuzen Sonya.
Andrey, karısı küçük prensesi babasının taşradaki malikânesine, sert ve tuhaf yaşlı Prens Bolkonski ile dindar ve sade kız kardeşi Marya'nın yanına bırakıp cepheye gider. Austerlitz'de bayrağı elinde düşmana koşarken ağır yaralanır. Yerde yatarken başının üzerindeki uçsuz bucaksız gökyüzüne bakar ve bir zamanlar hayran olduğu Napolyon'un bu göğün yanında ne kadar küçük olduğunu düşünür. Nikolay da hafif süvari olarak aynı savaşın kargaşasını yaşar.
Pierre ise babasının beklenmedik vasiyetiyle bir anda Rusya'nın en zengin adamlarından biri olur ve sosyetenin gözdesi olur. Güzel ama soğuk Helen Kuragina'yla evlenir; karısının kendisini aldattığından kuşkulanınca Dolohov'la düello eder. Ardından mutsuzluk ve anlam arayışı onu masonlara, toprak reformu denemelerine ve uzun düşünce gecelerine sürükler. Andrey ise savaştan döndüğünde karısını doğumda kaybeder ve kendini bir süre dünyadan çeker.
Yıllar sonra Andrey, ilk balosunda dans ettiği genç Nataşa'ya âşık olur ve hayata yeniden bağlanır. Nişanlanırlar, ama yaşlı Prens Bolkonski evliliğe karşıdır ve bir yıl beklemelerini ister. Andrey yurt dışına gider. Bu bekleme yılı Nataşa için çok uzundur: Helen'in yakışıklı ve vicdansız kardeşi Anatol Kuragin onu baştan çıkarır, kaçırma planı son anda bozulur ve nişan dağılır. Nataşa derin bir utanç ve hastalık dönemine girer; onu bu karanlıkta görmeye giden ve ona en çok şefkat gösteren kişi Pierre olur. 1812'de ise Napolyon'un ordusu Rusya'ya girer ve bütün bu hayatlar savaşın girdabına kapılır.
Borodino'da Andrey ağır yaralanır. Moskova boşaltılırken Rostovlar, Nataşa'nın ısrarıyla eşyalarını bırakıp arabalarına yaralı askerleri doldurur; bu yaralılardan birinin Andrey olduğunu bilmezler. Nataşa yolculuk sırasında onu bulur ve gece gündüz başında bekler. Andrey onu bağışlar ve kız kardeşi Marya'nın da yanına geldiği günlerde, sakin bir kabullenişle ölür. Pierre ise yanan Moskova'da Napolyon'u öldürmeyi planlarken Fransızlara esir düşer. Esaret yürüyüşünde tanıştığı köylü asker Platon Karatayev, ona yaşamın sade ve içten bir sevinçle de sürdürülebileceğini öğretir; Karatayev geri çekilme sırasında vurulur, Pierre ise Dolohov ve Denisov'un baskınıyla kurtulur. Aynı baskında Rostovların en küçüğü Petya ölür. Helen de bu sırada ölmüştür.
Savaş biter ve hayat yeniden başlar. Ortak acıları içinde birbirine yaklaşan Pierre ile Nataşa evlenir ve kalabalık bir aile kurarlar. Babasının ölümünden sonra borç içinde kalan Nikolay, Marya Bolkonskaya'yla evlenir ve Andrey'in oğlu küçük Nikolenka'yı da yanlarına alırlar; Sonya ise evlenmeden onların evinde kalır. Sonsözde Pierre'in yeni siyasi düşüncelerine hayranlıkla bakan Nikolenka'nın, belki de ileride Dekabrist ayaklanmasına katılacağı sezdirilir. Kitap, tarih ve özgür irade üzerine uzun bir felsefi denemeyle kapanır.
Savaş ve Barış'ın ünü çoğu zaman uzunluğuyla anılır, ama asıl sırrı şaşırtıcı biçimde okunaklı olmasıdır. Tolstoy bir baloyu, bir av sahnesini, bir ölüm döşeğini ya da bir süvari hücumunu o kadar canlı anlatır ki okur iki yüz yıl önceki Rusya'da yaşıyormuş gibi olur. Karakterleri bir kez tanıdıktan sonra kitabı bırakmak zorlaşır.
Roman bir ömür boyu yeniden okunabilecek bir kitaptır: gençken Nataşa'nın coşkusunda, ileriki yaşlarda Pierre'in arayışında, yaşlandıkça Andrey'in ve yaşlı prensin hüznünde insan kendinden bir parça bulur. Dünya edebiyatının en büyük romanları sayıldığında listenin başında anılmasının nedeni, hayatın neredeyse bütün hâllerini tek bir kitapta toplayabilmesidir.
Kime: Uzun soluklu aile destanlarını, tarihî romanları ve hayatın anlamı üzerine düşündüren büyük klasikleri sevenlere
Lev Tolstoy
Güncelleme: 4 Kasım 2026