Budala ve Ecinniler ancak ilk Dostoyevski romanlarından sonra, yani zaman ve sabır varken seçilmelidir. İkisi de 780 sayfanın üstündedir ve her biri başlı başına bir proje. Birini bitirdiğinizde ötekini hemen okumak zorunda değilsiniz; aralarında başka bir yazarla dinlenmek çoğu okuru yorgunluktan korur.
Rus edebiyatının geniş tablosunu görmek isterseniz Savaş ve Barış'ı en sona bırakın. Çünkü o, Karamazov'dan çok farklı bir okuma deneyimidir: hızlı değil, ağır ve sakindir; ama karşılığında bütün bir çağı size sunar.
Daha hafif bir yoldan gitmek isterseniz Babalar ve Oğullar ile Usta ile Margarita iyi birer alternatif. İkisi de Rus edebiyatının ağırlığını daha kolay taşıyan, daha kısa ya da daha şakacı kitaplardır ve Karamazov'un yoğunluğundan sonra nefes aldırabilir.
Bu kitapları peş peşe okumak zorunda değilsiniz. İyi bir yöntem, her ay yalnızca bir tanesini seçip bitirdikten sonra birkaç gün sessiz kalmaktır. Büyük romanlar okuru değiştirir; bu değişimin yerine oturması için biraz zamana ihtiyaç vardır. Bir kitabı yarıda bırakmak da ayıp değildir; bazı romanlar belli bir yaşta ya da belli bir ruh halinde açılır, başka zamanda kapalı kalır.
Çeviri ve baskı konusunda küçük bir not: bu listedeki Dostoyevski kitaplarının hepsi aynı yayınevinin, yani İş Bankası Kültür Yayınları'nın baskısıyla okunabilir. Bunun pratik bir yararı var; aynı seriyi sırayla toplayıp raflarda yan yana tutabilir, dil ve künye tutarlılığından yararlanabilirsiniz. Elbette başka yayınevlerinin Türkçeleri de vardır ve bazı okurlar çevirmen karşılaştırmasını ayrı bir okuma keyfi sayar.
Okuma sırasını belirlerken kendinize şunu sorun: Karamazov'da sizi en çok ne tuttu? Kardeşlerin birbirine bakışı ve aile içi gerilim ise Babalar ve Oğullar ile Savaş ve Barış'a yönelin. Büyük Engizisyoncu gibi saf fikir sahneleri ise Ecinniler ve Yeraltından Notlar'a. Cinayet, soruşturma ve mahkeme gerilimi ise Suç ve Ceza'ya. Kitabın sıcaklığı ve Zosima'nın dünyası ise Sefiller'e ve Budala'ya. Bu soruya vereceğiniz cevap, listedeki sekiz kitaptan hangisinin sizin için bir sonraki adım olduğunu söyler.
Son olarak, Karamazov Kardeşler'i yeniden okumayı da bu listenin bir parçası sayın. Başka romanlardan döndüğünüzde Büyük Engizisyoncu bölümünün ya da Zosima'nın sözlerinin size farklı bir ton verdiğini görürsünüz; çünkü kitap değişmez, okurun yanında taşıdığı soru değişir.