Annie Ernaux'ya nereden başlanır? Babamın Yeri'nden Seneler'e 8 kitapla okuma sırası, Türkçe baskılar ve kimlerin okuduğu.
0/6 kitabı okudun%0
Annie Ernaux'nun kitapları genellikle yüz sayfayı aşmaz. Buna rağmen onu okumak, uzun bir romanı bitirmiş kadar ağır bir his bırakabilir. Çünkü Ernaux, kendi hayatını anlatırken süslemez, yargılamaz ve hiçbir şeyi hafifletmez. Babasının vefatını, gençken yaşadığı gizli bir kürtajı, evli bir adama duyduğu tutkuyu ve bir yaz tatilinde yaşadığı utancı aynı soğukkanlı, temiz cümlelerle yazar.
Devamını oku
Ernaux 1940'ta Fransa'nın Normandiya bölgesinde Lillebonne'da doğdu ve küçük bir kasabada, bakkal ve kafe işleten işçi kökenli bir ailede büyüdü. Eğitimle sınıf atlayan bir kadın olarak, kitaplarının merkezine hep bu geçişin acısını koydu: iki dünya arasında kalmanın utancını ve yalnızlığını. 2022'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü, kişisel belleğin köklerini, yabancılaşmalarını ve ortak sınırlamalarını cesaretle ve keskin bir bakışla ortaya çıkaran yapıtları için aldı. Ailesinin kafe ve bakkal işlettiği kasaba Yvetot'ydu. Rouen ve Bordeaux'da okudu, öğretmen oldu, ardından 23 yıl Fransa'nın Ulusal Uzaktan Eğitim Merkezi'nde çalıştı. 1970'lerin ortasından beri Cergy-Pontoise'da yaşıyor. Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan ilk Fransız kadındır.
Bu liste, Ernaux'yu henüz tanımayan biri için düşünüldü. İlk basamakta onun en doğrudan kitaplarından üçü var: babasına yazdığı kitap, kürtaj deneyimini anlattığı metin ve tutkuyu anlatan kısa anlatı. İkinci basamakta ilk romanı ve ana eseri yer alıyor. Üçüncü basamakta ise yaşam öyküsünün başka dönemlerine uzanan iki kitabı ve yazma günlüğü var. Kitapların çoğu Can Yayınları'ndan çıkıyor ve Siren İdemen'in çevirisiyle okunabiliyor.
Kimler için: 2022 Nobel Edebiyat Ödülü'nden sonra Ernaux'yu okumak isteyenler, kısa ve yoğun kitaplarla başlamak isteyenler, otobiyografik anlatıya ve sınıf meselesine ilgi duyanlar
Ernaux'ya başlamak için en iyi yol, onun kısa ve doğrudan kitaplarını okumak. Üçü de bir akşamda ya da bir iki günde bitebilecek uzunlukta ve yazarın bütün yöntemini gösteriyor: gerçekleri sade bir dille, duygusal süslemeye kaçmadan yazmak.
Babamın Yeri, Ernaux'nun işçilikten küçük esnaflığa geçen babasının hayatını ve onunla arasındaki sınıf mesafesini anlattığı kitabıdır. Ernaux babasını bir roman kahramanı gibi değil, bir tanık gibi anlatır: konuşma biçimi, görgü kuralları, kendi eğitimi yüzünden kızının onun dünyasına yabancılaşması.
Devamını oku
Kitap 1984'te Renaudot Ödülü'nü kazandı. Kısa cümleler, hiçbir şeyi güzelleştirmeyen bir bakış ve sonunda içinizde kalan sessiz bir kırgınlık. Ernaux'nun asıl konusunun, yani sınıf geçişinin utancının, en saf hâli burada. Çoğu okur için Ernaux'yla ilk ve en doğru buluşma. Ernaux burada baba-kız ilişkisini duygusal ifadelere başvurmadan, nesnelerin, sözlerin ve alışkanlıkların diliyle anlatır: babasının konuşma biçimi, görgüye verdiği önem, eğitimin kızıyla aralarına açtığı mesafe. Bu yaklaşım, sınıf farkının duygudan önce bir dil ve beden meselesi olduğunu gösterir. Okurun kendi ailesini düşünmeden okuması neredeyse imkânsızdır.
Kime: Ernaux'ya en doğrudan ve en etkili kitabıyla girmek isteyenlere
Okurken: Kitabı bir oturuşta bitirmeyi deneyin; kısalığı etkisini artırır. Aile ilişkilerine duygusal bir roman bekleyerek girmeyin.
Olay, Ernaux'nun 1963'te kürtajın yasak olduğu Fransa'da yaşadığı deneyimi anlattığı kitabıdır. Genç bir üniversite öğrencisiyken hamile kaldığını öğrenen Ernaux, kürtajı yasadışı yollardan yaptırma sürecinde yaşadığı korkuyu, yalnızlığı ve çevresinin sessizliğini yıllar sonra kâğıda döker.
Devamını oku
Kitap 2000'de yayımlandı ve Audrey Diwan'ın 2021'de çektiği filme de kaynaklık etti. Ernaux duygularını anlatırken değil, olayları ve bedenin yaşadıklarını yazarken en etkilidir. Kitap çok sert ayrıntılar içerdiği için okurken buna hazırlıklı olmakta yarar var. Ama Ernaux'nun temiz, mesafeli dili, ağır konuyu bir tür tanıklık disiplinine dönüştürüyor. Diwan'ın filmi 2021'de Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan'ı kazandı.
Kime: Bedensel ve toplumsal deneyimleri bütün çıplaklığıyla okumaya hazır olanlara
Okurken: Konu hassas ve anlatım doğrudan; okumaya uygun bir ruh hâliyle başlayın.
Sonra: Daha hafif ama aynı derecede dürüst bir kitaba, Yalın Tutku'ya geçin.
Yalın Tutku, Ernaux'nun evli bir adama duyduğu tutkuyu yalın bir dille anlattığı kısa anlatısıdır. Kitap 1990'ların başında yayımlandı, yüz sayfadan kısa ve neredeyse bir tutanak gibi yazılmıştır: adamın arayışını beklemek, onunla geçen saatler ve ayrıldıktan sonra kalan boşluk.
Devamını oku
Ernaux tutkuyu yüceltmez ve küçümsemez; yalnızca onun hayatını nasıl ele geçirdiğini listeler. Kitabın gücü, yazarın bir kez bile kendini haklı çıkarmaya çalışmamasında. Türkçe baskıyı Yaşar Avunç çevirdi.
Kime: Aşk ve tutku konusunu duygusallığa kaçmadan okumak isteyenlere
Okurken: İlk sayfalarda adamın adının ve ayrıntılarının az verilmesine takılmayın.
Sonra: İlk romanına, Boş Dolaplar'a geçin.
Olivia Rodrigo, Taro Emir Tekin
2. Basamak: İlk roman ve geniş kapsamlı kitap
Kısa kitaplarla Ernaux'nun sesine alıştıktan sonra, yazarın hem ilk romanına hem de kariyerinin en geniş kapsamlı kitabına bakabilirsiniz.
Seneler, Ernaux'nun fotoğraflar, şarkılar, reklamlar ve siyasi olaylar üzerinden 1940'lardan 2000'lere kendi hayatını ve kuşağının hikâyesini anlattığı toplumsal kroniktir. Kitap 2008'de yayımlandı ve ana eseri sayılır.
Devamını oku
Ernaux burada 'ben' diye konuşmaz; yerine 'o' ve 'biz' der ve kendi hayatını bütün bir toplumun belleği içinde anlatır. Fransa'nın savaş sonrası dönüşümünü, tüketim kültürünün yükselişini ve değişen kadın hayatını bir aile albümü gibi gösterir. Uzun bir roman değil ama yoğun; yavaş okunması gereken bir kitap. Kitabın ilginç yanı, hayatın olaylarının değil, hayatın etrafındaki dünyanın anlatılmasıdır: fotoğraflar, şarkılar, reklamlar, siyasi olaylar. Ernaux bunların içinden kendi hayatını seçer, ama kendi adını kullanmaz; böylece 'seneler' bir kişinin değil, bir kuşağın hikâyesi olur. 2019'da Uluslararası Booker kısa listesine girdi. Ernaux kendinden ilk kez bu kitapta üçüncü tekil şahısla söz eder. Anlatı 1941'den 2006'ya uzanır. Kitap 2008'de Marguerite Duras ve François Mauriac ödüllerini, 2016'da Avrupa Strega Ödülü'nü aldı. Romanın sahne uyarlaması 2024'te Londra'da Almeida Tiyatrosu'nda açıldı ve 2025'te iki Olivier Ödülü kazandı.
Kime: Ernaux'nun en büyük ve kapsamlı kitabını okumak isteyenlere
Okurken: Kitabı kısa kısa bölümlerle, acele etmeden okuyun. Fotoğraf betimlemeleri Fransız tarihine ait göndermeler içerir ama bilmeniz gerekmez.
Sonra: Gençlik yıllarına dönen Kızın Hikâyesi'ne geçin.
Selçuk Şirin, Didem Soydan ve 1 okur daha
3. Basamak: Yaşam öyküsünün başka dönemleri
Ernaux'nun kitapları bir bütün olarak hayatının farklı dönemlerini örtüşen biçimde anlatır. Aşağıdaki üç kitap, ilk iki basamakta tanıdığınız yazarın başka yaşlarına ve işine bakmanızı sağlar.
Kızın Hikâyesi, Ernaux'nun 1958 yazında on sekiz yaşındaki kendisine, o yazın bıraktığı utanca ve izlere döndüğü otobiyografik anlatısıdır. Bir yaz kampında gözetmen olarak çalışırken yaşadığı cinsel deneyim, uzun yıllar boyunca onun hayatında bir utanç ve sessizlik olarak kalmıştır.
Devamını oku
Ernaux burada kendi gençliğine bir yabancıya bakar gibi bakar; bunun için 'ben' yerine 'o kız' diye anlatır. Hafıza, utanç ve bunları yazıya dökmenin zorluğu kitabın merkezindedir.
Kime: Ernaux'nun belleği ve utancı nasıl işlediğini görmek isteyenlere
Okurken: Kitap, yazarın kendi hafızasına güvensizliğini de gösterir; anlatıcının sürekli kendini sorgulayan sesine dikkat edin.
Sonra: Daha sonraki yıllara geçmek için Genç Adam'a bakın.
Karanlık Atölye, Ernaux'nun 1982'den itibaren tuttuğu yazı günlüğüdür. Kitap, yazarın fikirlerini, vazgeçtiği projeleri ve edebiyat üzerine düşüncelerini gösterir.
Devamını oku
Bir yazarın atölyesine bakmak isteyenler için, hem Ernaux'nun yöntemini hem de edebiyat üzerine düşüncesini ortaya koyan bir yardımcı kitap. Önceki kitapları okuduktan sonra eline alınırsa çok daha anlamlı.
Kime: Ernaux'nun yazma sürecini ve yöntemini merak edenlere
Okurken: Önce birkaç kitabını okumak, günlükteki göndermeleri anlamayı kolaylaştırır.
Sonra: Okuma sırası bitince Babamın Yeri'ne geri dönün; ikinci okumada başka bir kitap olur.
Yekta Kopan
Okuma yolu
Ernaux'yu okumak için en önemli ipucu, kitapları birbirine bağlı bir bütün gibi görmektir. Her kitap farklı bir dönemi ve farklı bir konuyu işler; ama hepsinde aynı kadın, aynı bakışla konuşur. Bu yüzden hangi kitaptan başlarsanız başlayın, diğerleri o kitabın içinde yankılanır.
Önerdiğimiz sıra: Babamın Yeri, Olay, Yalın Tutku, Boş Dolaplar, Seneler, Kızın Hikâyesi, Genç Adam, Karanlık Atölye. İlk üç kitap Ernaux'nun yöntemini en açık gösteren kısa metinler. Seneler ise bütün kitapların toplu bir bakışı olduğu için, daha fazla kitap okuduktan sonra daha çok şey söyler.
Devamını oku
Zamanınız azsa iki kitapla yetinebilirsiniz: Babamın Yeri ve Seneler. Biri yazarın en kişisel, diğeri en kapsamlı kitabı. Bu ikisini okuyan biri Ernaux'nun neden Nobel aldığını büyük ölçüde anlar. Üçüncü bir kitap eklemek isterseniz Olay'ı seçin: üç kitap, yazarın üç ayrı kapısını, yani aileyi, bedeni ve kuşağı açar.
Ernaux'nun kitapları ağır konular içeriyor: kürtaj, ölüm, yoksulluk, utanç. Bir kitaptan sonra bir mola vermek ve ardından başka bir türden bir şey okumak iyi bir fikir. Okuma temposunu ayarlamak, yazarın sesinin ağırlığını daha rahat taşımanızı sağlar.