İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

İnsan Neyle Yaşar?

Dünya edebiyatı · 11 dk · 8 kitap

Tolstoy'a nereden başlanır? 8 kitapla okuma sırası

Tolstoy'u ilk kez okuyacaklar için 8 kitap: kısa öykülerden Anna Karenina ve Savaş ve Barış'a hangi sırayla okunur, Türkçe baskılar ve kimler okudu.

0/8 kitabı okudun%0

Tolstoy'a nereden başlanır sorusunun arkasında çoğu zaman bir korku vardır: bin sayfa. Savaş ve Barış ile Anna Karenina, dünya edebiyatının en ünlü ve en kalın romanları arasında sayılır ve pek çok okur için Tolstoy adı bu hacimle özdeşleşmiştir. Oysa aynı yazar, yüz sayfayı geçmeyen, bir akşamda biten ve insanı haftalarca düşündüren kısa öykülerin de ustasıdır. Tolstoy'u sevmek için önce bu kısa kapılardan girmek, büyük romanlara güvenle yürümenin en iyi yoludur.

Devamını oku

Lev Tolstoy 1828'de Rusya'da, ailesinin Yasnaya Polyana'daki malikânesinde doğdu ve 1910'da, seksen iki yaşında evini terk ettikten birkaç gün sonra küçük bir tren istasyonunda vefat etti. Gençliğinde Kafkasya'da askerlik yaptı, Kırım Savaşı'nda Sivastopol'da bulundu. Bu deneyimler, kitaplarındaki savaş sahnelerinin ve Kafkas öykülerinin kaynağıdır. Büyük romanlarını yazdıktan sonra derin bir manevi bunalım geçirdi; hayatının son otuz yılında sade yaşamı, şiddetsizliği ve kendine özgü bir inanç anlayışını savundu.

Bu iki dönem, Tolstoy okurken akılda tutulması gereken bir ayrımdır. Büyük romanlar dönemi geniş, kalabalık ve gerçekçidir; aristokrat ailelerin balolarından savaş meydanlarına uzanan bir dünyayı en küçük ayrıntısına kadar anlatır. Geç dönem ise kısa, yalın ve ahlaki sorulara odaklıdır; ölüm, merhamet, vicdan ve adalet üzerine yazılmış meseller ve uzun öyküler. İki dönemin kitapları birbirinden çok farklı tatlar verir; hangisinin size daha yakın olduğunu bilmek, okuma sıranızı belirler.

Tolstoy'un dili, Rus klasiklerinden korkan okurları çoğu zaman şaşırtır. Cümleleri uzun olabilir ama berraktır; karakterlerinin ne düşündüğünü, ne hissettiğini, hatta bir bakışın ardındaki küçük kıskançlığı bile açık seçik anlatır. Romanlarında kötü adam yoktur denebilir: her karakter kendi gözünden haklıdır ve yazar her birine aynı şefkatle bakar. Bu yüzden Tolstoy okumak, kalabalık bir aile sofrasına oturmak gibidir; ilk başta isimleri karıştırırsınız, ama kısa sürede herkesi tanır ve sofradan kalkmak istemezsiniz.

Aşağıdaki sıra, sekiz kitabı üç basamağa böler. İlk basamakta kısa öyküler var; yazarı tanımak ve dilinin sadeliğine alışmak için. İkinci basamakta orta uzunlukta iki kitap; biri Kafkasya'nın dağlarında, öteki bir adamın ölüm döşeğinde geçer. Üçüncü basamak ise Tolstoy'un üç büyük romanından oluşur.

Kimler için: Tolstoy'un büyük romanlarının hacminden çekinenler, Anna Karenina'yı ya da Savaş ve Barış'ı yarıda bırakıp yeniden denemek isteyenler

Kısa cevap

1. Basamak: Kısa öykülerle tanışmak

Tolstoy'un yüz sayfa civarındaki üç öyküsü. Her biri bir akşamda biter ve yazarın sade, berrak, neredeyse masal gibi akan dilini tanıtır. Büyük romanlara geçmeden önce yazarın sesine alışmanın en kolay yolu. Üç öykünün üçü de farklı bir Tolstoy gösterir: masalcı, vicdan sahibi ve maceracı.

1. İnsan Neyle Yaşar?

Lev Tolstoy

Tolstoy'un geç dönem öykülerinin en bilinenlerinden biri, yeryüzüne cezalandırılarak gönderilen bir meleğin yoksul bir ayakkabıcının evine sığınmasını ve orada üç soruya cevap aramasını anlatır: insanda ne vardır, insana ne verilmemiştir ve insan neyle yaşar? Öykü bir halk masalı gibi sade anlatılır; ama sonundaki cevap, Tolstoy'un bütün geç dönem düşüncesini özetler.

Devamını oku

Sevgi ve merhamet üzerine yazılmış en yalın metinlerden biridir. Tolstoy'u hiç okumamış biri için, büyük romanlarla hiç benzemeyen ama yazarın kalbini gösteren bir başlangıç.

Kime: Tolstoy'u kısa, sade ve umut veren bir metinle tanımak isteyenlere

Okurken: 96 sayfa; baskıda başka kısa öyküler de vardır. Bir oturuşta biter, çocuklarla birlikte de okunabilir.

Sonra: Bir aşkın tek bir sabahta bitişine, Balodan Sonra'ya geçin.

Barış Özcan, Doğan Cüceloğlu ve 2 okur daha

2. Balodan sonra

Lev Tolstoy · 1877

Tolstoy'un vefatından sonra yayımlanan bu öyküde yaşlı bir adam, gençliğinde bir baloda deli gibi âşık olduğu kızı ve o gece sabaha karşı tanık olduğu bir sahneyi anlatır. Balonun ışıltısı ile sabahın erken saatindeki zulüm sahnesi arasındaki karşıtlık, bir hayatın yönünü değiştirir.

Devamını oku

Tolstoy burada çok kısa bir alanda hem aristokrat dünyanın zarafetini hem de onun arkasındaki şiddeti gösterir. Büyük romanlardaki balo sahnelerinin parıltısını ve geç dönem Tolstoy'unun vicdanını tek bir öyküde buluşturduğu için yazarı tanımanın en verimli yollarından biridir.

Kime: Kısa ama sarsıcı bir öykü arayanlara

Okurken: 132 sayfa; baskıda başka öyküler de var. Balodan Sonra'yı okuduktan sonra bir gün bekleyip öteki öykülere geçin.

Sonra: Kafkasya'nın dağlarına, Kafkas Esiri'ne geçin.

Nermin Yıldırım, Hasan Bülent Kahraman ve 3 okur daha

3. Kafkas Esiri

Lev Tolstoy

Tolstoy'un Kafkasya'da geçirdiği askerlik yıllarından beslenen bu öykü, dağlılar tarafından esir alınan bir Rus subayının tutsaklığını ve kaçış denemelerini anlatır. Tolstoy bu metni sade ve anlaşılır bir dille, okuma yazma öğrenen çocuklar için de yazmıştır; bu yüzden neredeyse bir macera öyküsü gibi akar.

Devamını oku

Ama içinde, düşman sayılan insanlar arasında kurulan beklenmedik bir dostluk ve insanlığın sınırları aşan dili vardır. Kafkasya'nın dağ köyleri, gelenekleri ve manzaraları canlı bir şekilde çizilir. Hacı Murat'a geçmeden önce aynı coğrafyaya ısınmak için iyi bir kapı.

Kime: Tolstoy'u macera tadında bir öyküyle tanımak isteyenlere

Okurken: Kısa ve hızlı; bir akşamda biter. Sonra Hacı Murat'ı okuyunca iki metnin aynı coğrafyayı nasıl farklı anlattığını görürsünüz.

Sonra: Ölümle yüzleşen bir adamın hikâyesine, İvan İlyiç'in Ölümü'ne geçin.

İlber Ortaylı

2. Basamak: Orta yol

Kısa öykülerle büyük romanlar arasında iki köprü. İkisi de Tolstoy'un en güçlü metinleri arasında sayılır; biri insanın kendi ölümüyle, öteki bir savaşçının kaderiyle yüzleşir. Bu iki kitap, kısa öykülerin sadeliği ile büyük romanların genişliği arasında bir köprü kurar; Tolstoy'un hem düşünürünü hem de anlatıcısını aynı anda gösterir.

4. İvan İlyiç’in Ölümü

Lev Tolstoy · 1886

1886 tarihli bu uzun öykü, Tolstoy'un geç döneminin başyapıtı sayılır. Kariyerinde yükselmiş, düzgün bir aile kurmuş, her şeyi 'olması gerektiği gibi' yapmış bir yargıç olan İvan İlyiç, basit bir kazanın ardından amansız bir hastalığa yakalanır.

Devamını oku

Ölüme yaklaştıkça ailesinin ve meslektaşlarının ona nasıl yabancılaştığını, kendi hayatının ne kadar boş geçtiğini fark eder. Onu anlayan tek kişi, hizmetkârı Gerasim'dir. Ölüm üzerine yazılmış en etkileyici metinlerden biridir; okuru kendi hayatına dönüp bakmaya zorlar.

Kime: Kısa ama derin, felsefi bir metin arayanlara

Okurken: 100 sayfa. Konusu ağır olsa da dili sadedir; son bölümleri yavaş okumak gerekir.

Sonra: Kafkasya'nın efsanevi savaşçısına, Hacı Murat'a geçin.

Harun Çelik

5. Hacı Murat

Lev Tolstoy · 1912

Tolstoy'un son yıllarında yazdığı ve vefatından sonra yayımlanan kısa roman, Şeyh Şamil'in komutanlarından olan Avar savaşçı Hacı Murat'ın Ruslara sığınmasını ve iki güç arasında sıkışıp kalmasını anlatır. Tolstoy, Kafkasya'daki gençlik yıllarında tanıdığı bu coğrafyaya yaşlılığında geri döner ve gerçek bir tarihî kişiliğin hikâyesini anlatır.

Devamını oku

Kitap, çar sarayından Şamil'in karargâhına, köy evlerinden savaş meydanlarına geniş bir tablo çizer. Hem bir macera hem de iktidarın ve savaşın acımasızlığı üzerine bir tanıklıktır; Türk okurun da yakından tanıdığı bir tarihe dokunur.

Kime: Tarih ve macerayı bir arada sevenlere

Okurken: 165 sayfa; Tolstoy'un büyük romanlarının tadını kısa bir hacimde verir. Büyük romanlara geçmeden önce ideal bir prova.

Sonra: Artık hazırsınız: Anna Karenina'ya geçin.

Harun Çelik, İbrahim Kalın ve 1 okur daha

3. Basamak: Büyük romanlar

Tolstoy'u dünya edebiyatının zirvesine taşıyan üç roman. Her biri yüzlerce sayfa ve haftalarca sürecek bir okuma; ama birini bitiren okur, Tolstoy'un neden bu kadar yüceltildiğini kendi gözüyle görür. Üçünü arka arkaya okumak zorunda değilsiniz; aralarına kısa öyküler ya da başka yazarlar koymak, her birinin tadını ayrı ayrı çıkarmanızı sağlar.

6. Anna Karenina

Lev Tolstoy · 1877

Tolstoy'un 1873 ile 1877 arasında bölümler hâlinde yayımlanan romanı, 'bütün mutlu aileler birbirine benzer' diye başlayan ünlü cümlesiyle açılır. Petersburg sosyetesinde saygın bir devlet adamının karısı olan Anna'nın genç subay Vronski'ye âşık olması ve bu aşkın onu toplumdan dışlamasını anlatır.

Devamını oku

Romanın öteki kahramanı ise taşrada çiftliğini yöneten, hayatın anlamını arayan Levin'dir. İki hikâye birbirine paralel ilerler; biri tutkunun, öteki arayışın romanıdır. Büyük romanlar arasında en akıcı olanı ve Tolstoy'a girmek için en uygun kapıdır.

Kime: Büyük bir aşk ve toplum romanı arayanlara

Okurken: 1062 sayfa. Levin bölümleri ilk başta yavaş gelebilir; romanın sonuna doğru onların ne kadar önemli olduğunu anlarsınız. Anna'nın tren istasyonundaki ilk sahnesini dikkatle okuyun; roman orada kurulur.

Sonra: Tolstoy'un en büyük eseri sayılan Savaş ve Barış'a geçin.

İlber Ortaylı, Orhan Pamuk ve 11 okur daha

7. Savaş ve Barış

Lev Tolstoy · 1869

1869'da tamamlanan roman, Napolyon savaşları döneminde, özellikle 1812'deki Rusya seferi sırasında birkaç aristokrat ailenin hayatını anlatır. Pierre Bezuhov, Prens Andrey Bolkonski ve Nataşa Rostova romanın merkezindeki üç karakterdir; ama etraflarında yüzlerce insan, balolar, savaş meydanları, yanan bir Moskova ve tarih üzerine uzun düşünceler vardır.

Devamını oku

Savaş ve Barış bir roman olduğu kadar bir çağın panoramasıdır. Dünya edebiyatının en büyük romanları arasında sayılması bundandır. Uzun olduğu için korkutucudur, ama okunduğunda şaşırtıcı ölçüde akıcıdır.

Kime: Tarihî bir panorama ve büyük bir okuma deneyimi isteyenlere

Okurken: Baskıya göre sayfa sayısı çok değişir; tam metinler bin sayfayı aşar. Tarih üzerine felsefi bölümleri ilk okumada hızlı geçebilirsiniz.

Sonra: Tolstoy'un son romanı Diriliş'e geçin.

İlber Ortaylı, Orhan Pamuk ve 6 okur daha

8. Diriliş

Lev Tolstoy · 1899

Tolstoy'un 1899 tarihli son romanı, bir mahkemede jüri üyesi olarak bulunan Prens Nehlüdov'un, gençliğinde baştan çıkarıp terk ettiği kadını sanık sandalyesinde görmesiyle başlar. Bu karşılaşma, Nehlüdov'un vicdanında bir devrim yaratır; kadını kurtarmak için mahkemelere, hapishanelere ve sonunda Sibirya yollarına düşer.

Devamını oku

Roman, Tolstoy'un geç dönem düşüncelerinin, özellikle adalet sistemine, mülkiyete ve kiliseye yönelik eleştirilerinin en geniş anlatımıdır. Anna Karenina ve Savaş ve Barış kadar bilinmese de, yazarın vicdanını en doğrudan gösteren romanıdır.

Kime: Adalet ve vicdan üzerine büyük bir roman arayanlara

Okurken: 637 sayfa. İkinci yarısı daha ağır ve eleştireldir; ilk bölümdeki mahkeme sahnesi ise romanın en güçlü bölümlerinden biridir.

Sonra: Tolstoy'dan sonra Dostoyevski'ye geçerek Rus edebiyatının iki büyük kutbunu tamamlayın.

Sercan Baylan

Okuma yolu

En güvenli başlangıç sırası: İnsan Neyle Yaşar, İvan İlyiç'in Ölümü, Anna Karenina. İlk kitap Tolstoy'un sadeliğini, ikincisi derinliğini, üçüncüsü ise büyük romancılığını gösterir. Bu üçlüyü bitiren okur, Tolstoy'un dünyasını tanımış sayılır.

Macera ve tarih seviyorsanız Kafkas Esiri ile başlayın, Hacı Murat ile devam edin, Savaş ve Barış ile bitirin. Bu rota, Tolstoy'un askerlik yıllarından doğan metinleri ve tarih anlayışını bir bütün olarak görmenizi sağlar.

Devamını oku

Doğrudan büyük bir romanla başlamak istiyorsanız Anna Karenina, Savaş ve Barış'tan daha kolay bir kapıdır: daha az karakter, daha odaklı bir hikâye ve daha az tarih tartışması. Savaş ve Barış'ı ikinci büyük roman olarak okumak çok daha keyiflidir.

Büyük romanlar arasında nefes almak için kısa öykülere dönün. Balodan Sonra ya da İnsan Neyle Yaşar, bir büyük romandan ötekine geçerken yorgunluğu alır ve aynı yazarın başka bir yüzünü hatırlatır.

Bir pratik öneri: büyük romanlara başlarken karakter listesini bir kâğıda yazın ve kitabın arasına koyun. Rus isimleri ad, baba adı ve takma adlarla değişken biçimlerde geçer; Nataşa ile Natalya İlyiniçna aynı kişidir. İlk elli sayfada bu liste hayat kurtarır, sonrasında ise ona ihtiyacınız kalmaz. Bir de acele etmeyin: Tolstoy'u günde yirmi otuz sayfa okumak, bir haftada yüzlerce sayfa yutmaktan çok daha fazla keyif verir; çünkü romanları hayatın kendi ritmiyle akar.

Tolstoy'u bitirdikten sonra Dostoyevski'ye geçmek Rus edebiyatının iki kutbunu tamamlar: Tolstoy dünyayı geniş bir panorama olarak, Dostoyevski ise insanın iç dünyasını bir yangın gibi anlatır. İkisini birlikte okumak, on dokuzuncu yüzyıl romanının neden hâlâ bu kadar çok okunduğunu anlamanın en iyi yoludur. Tolstoy'dan Dostoyevski'ye geçmek isteyenler için, bu yazının bir benzeri olan Dostoyevski okuma sırası da sitede yer alıyor; iki rotayı birleştirip bir yıllık bir Rus edebiyatı programı kurabilirsiniz.

27 Ekim 2026

Devamı

Tümü