İkinci neden türden gelebilir. Türk listesindeki on iki kitabın hepsi kurgu. Yabancı listesinde ise üç kurgu dışı kitap var: Frankl'ın anıları, Harari'nin tarihi ve Marcus Aurelius'un notları. Bu, yabancı okurların raflarında bilgi ve fikir kitaplarının daha çok yer tuttuğunu düşündürüyor. Tam tersine, Türk raflarında roman daha belirleyici.
Üçüncüsü seri etkisi. Yabancı okurlarda on iki sıranın altısını Dune'un altı cildi dolduruyor; Türk okurlarda dördünü İnce Memed. Yani iki listede de tek bir yazar ve tek bir seri on iki sıranın üçte biri ile yarısı arasında yer tutuyor. Seriler, özellikle okurun bir dünyaya bağlandığı kitaplarda, listeleri çarpıtıyor. Bu yüzden listeleri okurken yalnızca sıralara değil, farklı eser sayısına da bakmak gerekiyor: Türk listesinde dokuz, yabancı listesinde yedi ayrı eser ya da seri var.
Dördüncüsü Doğu ile Batı'nın kesiştiği nokta. Siddhartha'nın ortak raf olması, iki dünyada da süregiden bir ilgiyi gösteriyor: kendini bulma, huzur ve anlam arayışı. Frankl ve Marcus Aurelius'un yabancı listesinde olması aynı eğilimin başka yüzü. Türk listesinde bu eğilimi Siddhartha, Küçük Prens ve Nietzsche Ağladığında taşıyor.
Bunların hiçbiri kesin hüküm değil. Rakamlar, ünlü ve tanınmış kişilerin açıkladığı kitaplardan geliyor. Bir ülkenin genel okuma alışkanlığı ayrı bir şey. Yine de iki listenin birbirinden bu kadar farklı çıkması, aynı kitabın her yerde aynı biçimde sevilmediğini hatırlatıyor.
Pratik bir öneri: iki listeden birer kitap seçip aynı ay içinde okuyun. Örneğin Saatleri Ayarlama Enstitüsü ile İnsanın Anlam Arayışı: biri bir toplumun alaycı bir portresi, öbürü bir insanın en zor koşullarda bile anlam bulabildiğine dair tanıklığı. İkisini yan yana okumak, ikisinin birbirine dair ne söylediğini fark etmenizi sağlar.
Ortak rafa ilgi duyuyorsanız Siddhartha'dan sonra Küçük Prens'i ya da Kendime Düşünceler'i deneyin. Üçü de kısa ve dönüp tekrar okunabilir. Böylece iki listeden de bir şey almış olursunuz: Türk okurların sevdiği masalsı sadelik ve yabancı okurların sevdiği düşünsel bir derinlik.
Dune'a başlamayı düşünüyorsanız önce ilk cilde bakın; altı cildi birden planlamak gerekmez. İlk kitap kendi içinde tamamlanır. İnce Memed için de aynısı geçerli: ilk cilt bir bütün. Devam edip etmemek size kalmış. Seriler, ikinci ciltte karar verilecek yatırımlardır.