İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

İnce Memed

Türk edebiyatı · 12 dk · 4 kitap

Yaşar Kemal'e nereden başlanır? 9 kitapla okuma sırası

Yaşar Kemal'i ilk kez okuyacaklar için 9 kitap: İnce Memed'e hemen mi girmeli, kısa bir efsane mi okumalı; Türkçe baskılar ve kimlerin rafında olduğu.

0/4 kitabı okudun%0

İnce Memed'i okumuş biri, kitabın ilk sayfalarındaki kuraklığı hiç unutmaz: toprak çatlamış, köylü susuz, ağanın adamları köyün üzerinde. Yaşar Kemal'in dünyasına girmek, ilk cümlelerden başlayarak bir manzaranın içine düşmektir. Yazarın en büyük becerisi, doğayı bir fon olarak değil bir kahraman olarak yazması. Bir dağ, bir ova, bir akarsu; hepsi hikâyede rol alır.

Devamını oku

Bu yüzden Yaşar Kemal'e nereden başlanacağı sorusunun cevabı yalnızca ‘İnce Memed’ değil. İnce Memed, yazarın ilk romanı ve baş yapıtı olarak kabul ediliyor; Çukurova köylüsünün ağalığa karşı mücadelesini anlatıyor. Ama dört ciltlik bir seri, 400 küsur sayfalık bir ilk kitapla başlıyor ve her okur o hacme hazır olmayabilir. Hazır değilseniz kısa bir efsane ya da yazarın kendi sesinden söyleşi bir kapı açabilir.

Yaşar Kemal'in adı çoğu zaman ‘İnce Memed’le birlikte anılır. Bu da bir gölge yaratır: okur, yazarın tek kitaptan ibaret olduğunu sanabilir. Oysa kısa efsanelerinden röportaj dizisine, Akçasaz ağalarının romanlarından Bir Ada Hikâyesi dörtlemesine uzanan bir külliyat var. Başlamak için doğru kapıyı seçmek, o külliyatın genişliğinden korkmadan içeri girmenin yoludur.

Kemal'in dili ayrı bir konu. Çukurova ağzının ritmini taşıyan, tekrarlarla ilerleyen, destan ve halk anlatısına yaslanan bir anlatımı var. Birkaç sayfa sonra bu ritim kulağa yerleşir ve cümleler uzadıkça sürüklenirsiniz; ilk birkaç sayfada ise okur, yavaşlamak zorunda kalır. Bu yavaşlama bir kusur değil, kitabın talep ettiği tempodur.

Aşağıdaki dokuz kitap üç basamakta. İlk basamakta kısa metinler ve yazarın kendi anlattıkları, ikincide İnce Memed ve Akçasaz ağaları, üçüncüde yazarın en uzun ve en yoğun yapıtlarından üçü var.

Kimler için: Yaşar Kemal'in adını her anılışta duyup henüz okumamış olanlar, İnce Memed'in dört cildinden korkanlar, Çukurova ve Anadolu anlatısına Türk edebiyatının içinden bakmak isteyenler. Kısa bir efsaneyle ısınıp sonra büyük romanlara geçmek isteyen herkes için de uygun

Kısa cevap

1. Basamak: Kısa metinler, yazarın sesi

Yaşar Kemal'in yüzlerce sayfalık romanlarına girmeden önce üç kısa kapı var: bir destansı roman, anlatıcının halk hikâyelerinden yaptığı bir derleme ve yazarın kendi hayatını anlattığı bir söyleşi. Üçü de iki yüz sayfa civarında ya da altında; ritme alışmak için ideal.

1. Yaşar Kemal Kendini Anlatıyor

Yaşar Kemal · 1996

Alain Bosquet ile yapılan söyleşilerde Yaşar Kemal çocukluğunu, Anadolu'yu ve yazarlığını anlatıyor. Kitap romancının kendi ağzından, kendi hafızasından yazdığı için, romanları okurken karşılaşacağınız manzara ve insanlarla ilk buluşma gibi.

Devamını oku

Yapı Kredi Yayınları'ndan 2019 tarihli, 200 sayfa. Sitede yazar ve yayıncı Selçuk Altun'un önerdiği kitaplar arasında. Romanlardan önce okumak bir yol, sonra okumak bir kapanış: iki durumda da iyi çalışıyor.

Kime: Yazarı romanlarından önce tanımak ve kafasında bir portre kurmak isteyenlere

Okurken: Söyleşiyi okurken romanlardaki mekânları not edin; ileride İnce Memed'de o adlarla karşılaşırsınız.

Sonra: İkinci basamakta Çukurova'ya girin.

Selçuk Altun

2. Basamak: Çukurova ve ağalar

Burada Yaşar Kemal'in ana damarı var: İnce Memed ve onun yanındaki iki büyük roman. Önce ilk kitaba, sonra ağaların birbirini yok etmeye çalıştığı Akçasaz romanına bakın. İnce Memed'i sevdiyseniz serinin diğer üç cildi (II, III, IV) Yapı Kredi Yayınları'nın 2020 baskılarıyla aynı çizgide devam ediyor.

2. İnce Memed

Yaşar Kemal · 1955

İnce Memed I, Yaşar Kemal'in 1955'te yayımlanan ilk romanı ve baş yapıtı olarak anılır. Kitap Çukurova köylüsünün ağalığa karşı mücadelesini anlatır; Memed, ağanın zulmüne dayanamayıp dağa çıkan genç bir köylüdür.

Devamını oku

Yazarın dünyasına girişin ana kapısı. Yapı Kredi Yayınları'ndan 2021 baskısı, 448 sayfa. Kitabın gücü hızlı olay örgüsünden değil, her sahnedeki doğanın ve yoksulluğun somutluğundan gelir.

Kime: Türk romanının en çok konuşulan eserlerinden birini okumak isteyenlere

Okurken: İlk elli sayfayı sabırla geçin; ritim oturunca kitap kendiliğinden akar.

Sonra: Yazarın Akçasaz ağalarını anlattığı romanına geçin ya da Memed'in devam eden hikâyesine bakın.

İlber Ortaylı, Ahmet Ümit ve 8 okur daha

3. Demirciler Çarşısı Cinayeti

Yaşar Kemal · 1974

Akçasazın Ağaları serisinin ilk kitabı; birbirini yok etmeye çalışan iki ağanın arasında ezilen toprağı ve insanları anlatır. İnce Memed'de köylünün gözünden bakılan ağalık düzeni burada ağaların kendi gözünden, kendi hırslarıyla çıkar. 1974 tarihli roman Yapı Kredi Yayınları'ndan 2025 baskısıyla, 572 sayfa.

Devamını oku

İkisi arasında bir bakış farkı var ve bu fark, Yaşar Kemal'in Çukurova'yı tek yönlü bir hikâye olarak yazmadığını gösteriyor.

Kime: Ağalık düzenini ve toprak kavgasını iki yönden görmek isteyenlere

Okurken: Ağaların adlarını ve ilişkilerini ilk yüz sayfada bir kâğıda not edin; sonra sorun kalmaz.

Sonra: Üçüncü basamağın en uzun romanı Yer Demir Gök Bakır'a geçin.

Barış Özcan, Zülfü Livaneli ve 2 okur daha

3. Basamak: Büyük romanlar, uzun nefes

Son basamak sabır ister. Yer Demir Gök Bakır yüzlerce sayfalık bir üçlemenin orta halkasıdır; Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana, Bir Ada Hikâyesi dörtlemesinin ilk kitabıdır; Çocuklar İnsandır ise romanlardan çok farklı bir yazar sesi sunan röportaj dizisi. Üçü de Yaşar Kemal'in genişliğini gösterir.

4. Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana

Yaşar Kemal · 1997

Yaşar Kemal'in tarihî romanlarından; Bir Ada Hikâyesi dörtlemesinin ilk kitabı. Yazar bu kitabında Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Anadolu halkının çilesini konu alıyor.

Devamını oku

İlk olarak 1997'de Adam Yayınları tarafından basılan roman, Yapı Kredi Yayınları'ndan 2026 baskısıyla, 318 sayfa. Dörtlemenin ilk romanı olarak, yazarın geç dönem üslubunu görmek için en kısa yol.

Kime: Yaşar Kemal'in geç dönem yazısını ve tarihî romanını okumak isteyenlere

Okurken: Roman bir savaş sonrasının tarihî ortamını çağırıyor; kitabın dönemine dair hafif bir fikriniz olması işe yarar.

Sonra: Yazarın gazetecilik yanını gösteren son kitaba bakın.

Fikri Sağlar, Doğan Hızlan

Okuma yolu

Yaşar Kemal'i okurken en çok işe yarayan alışkanlık yavaşlamaktır. Cümleler uzun, tekrarlar bilinçli, betimlemeler ayrıntılıdır. Hızlı okumaya çalışırsanız kitap size direnir; yüksek sesle ya da aklınızda seslendirerek okursanız ritim yerine oturur.

Başlamak için üç yol var. Kısa bir giriş isteyenler Ağrıdağı Efsanesi'yle ya da Üç Anadolu Efsanesi'yle ritme alışabilir. Doğrudan ana eseri okumak isteyenler İnce Memed'e girebilir. Yazarın kendisini merak edenler ise söyleşi kitabıyla başlayabilir. Üçü de doğru; seçim, hangi korkuyu hafifletmek istediğinize göre değişir.

Devamını oku

İnce Memed'in dört cildini planlamak için pratik bir öneri: her cildi bir ay boyunca, haftada birkaç gün okuyun. Hepsini art arda okumaya kalkanlar genellikle üçüncü ciltte yorulur. Serinin ilk cildi tek başına da bir bütün olarak okunabilir; devamını bitirdikten birkaç ay sonra merak ediyorsanız alırsınız.

Çeviri sorunu olmayan nadir yazarlardan biri Yaşar Kemal, ama yayınevi ve baskı yine de önemli.

Yazarın Çukurova'sını tanımadan önce haritadan bakmak da yardımcı olur: Çukurova, Toroslar'ın eteklerinde, Adana ve Osmaniye çevresindeki geniş ova. Kitaplarda sık sık geçen dağ ve ova arasındaki gerilim, bu coğrafyanın kendisinden çıkar. Okurken kafanızda canlandırdığınız bu harita, anlatının ağırlığını ve karakterlerin kaçış yollarını daha iyi anlamanıza yardım eder.

Son bir not: Yaşar Kemal'in romanlarında sıkça tekrar eden temalar var. Toprak, su, ağalık, yoksulluk, dağa çıkış, vicdan. Bir kitabı bitirdiğinizde bu sözcüklerden hangisinin sizde en çok iz bıraktığına bakın; sonraki kitabı seçerken bu sizi doğru yere götürür.

Bir kitaptan ötekine geçerken ara vermekten çekinmeyin. Yaşar Kemal'den sonra başka bir türe, bir öyküye ya da tamamen farklı bir yazara dönmek, ona geri döndüğünüzde ritmi daha taze duymanızı sağlar. Uzun soluklu romanlar arasına bir kısa kitap sıkıştırmak, Rus edebiyatı okurlarının yıllardır uyguladığı bir yöntemdir ve burada da aynı şekilde çalışır.

Okuma ortamı da fark yaratır. Bu kitaplar gürültülü bir ortamda, bölünerek okununca dağılır; sakin bir akşamda, telefonu bir kenara bırakıp birkaç bölüm okuyunca ise kendi iç dünyasını kurar. Kemal'in anlattığı kuraklık, sıcak ve bekleyiş duygusu, ancak okurun da biraz beklemeyi göze almasıyla geçer. Bir kitabı yarım bırakmak yerine bir süre rafa koyup sonra kaldığınız yerden sürdürmek de kabul edilebilir bir yol.

28 Ekim 2026

Devamı

Tümü