Don Kişot
Miguel de Cervantes
Elli yaşına yaklaşmış bir köy soylusu, okuduğu şövalye romanlarından aklını kaçırır; paslı bir zırh giyer, sıska atına biner ve yel değirmenlerini dev sanarak üzerlerine saldırır.
Don Kişot, Miguel de Cervantes'in 1605 ve 1615'te iki bölüm halinde yayımlanan romanıdır ve çoğu zaman ilk modern roman sayılır. La Mancha'da yaşayan yoksul soylu Alonso Quijano, şövalye romanlarına öyle dalar ki kendini gezgin bir şövalye sanmaya başlar. Adını Don Kişot koyar, yaşlı atına Rosinante der, hiç konuşmadığı bir köylü kızını hayalindeki leydi Dulcinea yapar ve ona ada valiliği vaat ettiği saf köylü Sancho Panza'yı yanına alıp yollara düşer. Hanları şato, koyun sürülerini ordu sanır; dayak yer, alay edilir, ama hayallerinden vazgeçmez. Hem kahkahalı bir hiciv hem de insanın hayal gücü üzerine derin bir romandır.
Cervantes kahramanını La Mancha'da, adını özellikle söylemediği bir köyde, yeğeni ve hizmetçisiyle sade bir hayat süren bir soyluyla tanıtır. Alonso Quijano geceleri şövalye romanları okumaktan uykusuz kalır, sonunda o kitaplardaki dünyaya inanır. Dedelerinden kalma zırhı temizler, kartondan bir miğfer siperliği yapar ve bir sabah kimseye haber vermeden yola çıkar. Kasap tezgâhında çalıştığı söylenen köylü kızı Aldonza Lorenzo, onun gözünde artık Toboso'lu Dulcinea'dır.
İlk konakladığı han ona bir şato gibi görünür. Han sahibini şatonun beyi sanır ve kendisini şövalye ilan etmesini ister; geceyi silahlarını bir at yalağının başında bekleyerek geçirir, sular için gelen katırcılarla kavga eder. Han sahibi ondan kurtulmak için uydurma bir törenle onu şövalye yapar. Dönüşte bir efendisinin dövdüğü genç uşak Andrés'i kurtardığını sanır, ama o gider gitmez dayak iki katına çıkar. Toledo'lu tüccarlarla Dulcinea'nın güzelliği yüzünden giriştiği kavgada atı tökezler ve yol kenarında yatarken bir komşu onu evine getirir.
Evdekiler, köyün papazı ve berberi, onu delirten kitapları yakmaya karar verir; kitaplığın kapısını örüp bir büyücünün odayı yok ettiğini söylerler. Ama Don Kişot yeniden yola çıkar, bu kez yanında kısa boylu, iştahlı, atasözleriyle konuşan komşusu Sancho Panza vardır. Sonra ünlü sahne gelir: ovada otuz kırk yel değirmeni görür, onları kollarını sallayan devler sanır ve mızrağını doğrultup saldırır. Kanatlardan biri onu atıyla birlikte yere savurur; Don Kişot bunun, devleri değirmene çeviren bir büyücünün işi olduğuna karar verir.
Maceralar birbirini izler. Bir berberin pirinç leğeni ona efsanevi Mambrino miğferi gibi görünür, kürek mahkûmlarını serbest bırakır ve onlardan taş yer. Bir handa Sancho battaniyeye konup havaya fırlatılır. İkinci bölümde ise işler daha da tuhaflaşır: artık insanlar ilk kitabı okumuştur ve Don Kişot'u tanımaktadır. Bir dük ile düşes, onunla ve Sancho'yla eğlenmek için şövalye romanlarından çıkmış gibi oyunlar sahneler; Sancho bir gün sonunda kendi adasına vali olur.
İkinci bölümün sonlarında Barselona sahilinde Beyaz Ay Şövalyesi adlı biri Don Kişot'a meydan okur. Aslında bu, Don Kişot'un köyünden genç bir adamdır ve daha önce Aynalar Şövalyesi kılığına da girmiştir. Don Kişot yenilir ve şövalyelik kurallarına uyarak galibin isteğini kabul eder: silahlarını bırakacak ve bir yıl boyunca şövalyelik yapmayacaktır. Ailesi ve dostları bu sürede iyileşeceğini umar.
Eve döndüğünde çoban olup kırlarda yaşamaktan söz eder, ama kısa süre sonra ağır bir hastalığa yakalanır. Bir uykudan uyandığında yeniden Alonso Quijano'dur; şövalye romanlarının saçmalığını kabul eder ve verdiği zararlar için özür diler. Sancho ağlayarak ona yeniden yola çıkmayı, Dulcinea'yı aramayı önerir, ama Quijano vasiyetini yazdırır; yeğeni şövalye kitabı okuyan biriyle evlenirse mirastan pay alamayacaktır. Ardından ölür ve anlatıcı Don Kişot'un başka maceralarının anlatılamayacağını, anlatılanların sahte olacağını ilan eder.
Don Kişot dört yüzyılı aşkın bir süredir okunuyor, çünkü hem çok komik hem çok hüzünlüdür. İlk sayfalarda bir delinin başına gelenlere gülersiniz; kitap ilerledikçe asıl gülünç olanın onunla alay eden aklı başında insanlar olup olmadığını düşünmeye başlarsınız. Yel değirmenine saldırmak deyimi bu kitaptan dünyaya yayıldı. Cervantes'in Cezayir'de esir düştüğü yıllar da romanın sayfalarına sızar.
Roman, Batı edebiyatının kurucu eserlerinden biri ve çoğu zaman ilk modern roman sayılır. Hikâyenin içinde hikâyeler, okurun kitabı nasıl okuduğuna dair şakalar ve kurgu ile gerçek arasındaki oyunlar bugünün romanlarına yol açtı. 1614'te Avellaneda takma adlı biri sahte bir ikinci bölüm yayımlayınca Cervantes kendi ikinci bölümünde bu sahte kitapla açıkça alay etti; Don Kişot bile bir matbaada o kitabın basıldığını görür.
Kime: Gülerken düşünmeyi sevenlere, büyük klasiklerin kaynağını merak edenlere ve hayallerinin peşinden gitmekten vazgeçmeyen herkese.
Miguel de Cervantes
Güncelleme: 4 Kasım 2026