İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

GörselCan YayınlarıLisansYayınevi tanıtım görseliKaldırma talebi

Kitap özeti · 4 dk

Nutuk özeti

Nutuk · Mustafa Kemal Atatürk · 1927

Ekim 1927, Ankara. Mustafa Kemal kürsüye çıkar ve altı gün boyunca, toplam otuz altı saati aşan bir konuşmayla bir milletin sekiz yılını anlatır.

Kısaca

Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk'ün 15–20 Ekim 1927'de Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda altı gün boyunca okuduğu büyük konuşmadır. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışından 1927'ye kadar geçen dönemi, Kurtuluş Savaşı'nı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışını, saltanatın ve halifeliğin kaldırılmasını ve Cumhuriyet'in ilk yıllarını kendi gözünden anlatır. Söylediklerini telgraflar, mektuplar ve tutanaklarla belgeler. Konuşma, Gençliğe Hitabe ile sona erer. Hem bir tarih belgesi hem de Cumhuriyet'in kurucusunun kendi sesiyle yazılmış bir hesap verme metnidir.

Konusu

Nutuk, Türkçenin en bilinen ilk cümlelerinden biriyle açılır: Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktığını söyler. Ardından o günlerin manzarasını çizer: Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış, ordusu dağıtılmış, İstanbul işgal altına girmiş, İzmir'e Yunan askerleri çıkmıştır. Kurtuluş için öne sürülen fikirleri, örneğin bir büyük devletin himayesine girme ya da manda önerilerini tek tek sayar ve hepsini reddettiğini anlatır.

Devamını oku

İlk gün, Samsun'dan Amasya Genelgesi'ne, Erzurum ve Sivas kongrelerine uzanan dönemi kapsar. Mustafa Kemal bu aylarda bir yandan İstanbul hükümetiyle telgraf savaşı verir, bir yandan Anadolu'daki direniş gruplarını tek bir çatı altında toplamaya çalışır. Okur, telgraf başında sabahlayan, bir kongreyi toplamak için valilerle, komutanlarla ve İstanbul'la aynı anda pazarlık eden bir lider görür.

Sonraki günler Osmanlı Mebusan Meclisi'nin seçimlerini ve Misak-ı Millî'yi, İstanbul'un işgaliyle meclisin dağıtılmasını ve 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışını anlatır. Ardından cepheler gelir: İnönü muharebeleri, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz. Mustafa Kemal savaşı yalnızca cephede değil, meclisteki tartışmalarda, iç isyanlarda ve diplomasi masasında da anlatır.

Son günler, Lozan'a giden yolu, saltanatın kaldırılmasını, Cumhuriyet'in ilanını, halifeliğin kaldırılmasını ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasına uzanan siyasi mücadeleyi kapsar. Mustafa Kemal bu bölümde bir zamanlar yol arkadaşı olan bazı isimlerle ayrılığını ve onlara yönelik eleştirilerini de ayrıntılı biçimde anlatır. Konuşma, 20 Ekim akşamı Türk gençliğine seslenen kısa ve ünlü hitabeyle biter.

Karakterler

Samsun'a çıkış
19 Mayıs 1919. Nutuk'un ve anlatılan bütün sürecin başlangıç noktası; Mustafa Kemal'in Anadolu'da milli direnişi örgütleme kararının simgesi.
Kongreler ve Misak-ı Millî
Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleri ve sınırları çizen Misak-ı Millî. Dağınık direnişin tek bir iradeye dönüştüğü aşama.
Büyük Millet Meclisi
23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan meclis. Nutuk'ta millet egemenliğinin ve yeni devletin temeli olarak anlatılır.
Cepheler
İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz. Askeri zaferler, Lozan'daki diplomatik zaferin zeminini hazırlar.
Cumhuriyet ve devrimler
Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı ve bu adımlara yönelen muhalefet. Nutuk'un son bölümlerinin konusu.
Gençliğe Hitabe
Konuşmanın son sözleri. Cumhuriyet'i ve bağımsızlığı korumayı Türk gençliğine emanet eden, bugün okul duvarlarında asılı olan metin.

Temalar

Tam bağımsızlık
Manda ve himaye fikirlerinin reddi Nutuk'un ilk sayfalarından itibaren temel tezdir: ya istiklal ya ölüm.
Millet egemenliği
Meclis'in açılışı, saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet, egemenliğin kayıtsız şartsız millete geçişinin adımları olarak anlatılır.
Belgeyle anlatmak
Mustafa Kemal iddialarını telgraflar, yazışmalar ve tutanaklarla destekler. Bu belgeler Vesikalar adıyla ayrı bir cilt olarak yayımlanmıştır.
Liderlik ve hesap verme
Nutuk, bir liderin sekiz yıllık kararlarını millete ve tarihe kendi ağzından açıklamasıdır; aynı zamanda siyasi rakiplerine bir cevaptır.
Bir kuşağın hikâyesi
Nutuk yalnız bir liderin değil, yokluk içinde örgütlenen bir kuşağın hikâyesidir. Kongrelere gelen temsilciler, cephedeki askerler ve Ankara'da yeni bir devletin bürokrasisini sıfırdan kuranlar metnin arka planında hep vardır.

Neden okunmalı

Nutuk'u okumak, Kurtuluş Savaşı'nı ve Cumhuriyet'in kuruluşunu ders kitaplarının özetlerinden değil, olayların merkezindeki kişinin kendi anlatımından dinlemektir. Telgraf yazışmaları bir gerilim romanı gibi okunur; kongrelerin, meclis oturumlarının ve cephelerin arkasındaki pazarlıklar, okulda öğrenilen tarihi canlı bir hikâyeye dönüştürür.

Devamını oku

Özgün metnin dili bugün ağır gelebilir; bu yüzden Türk Dil Kurumu'nun Söylev adıyla yaptığı çeviriden bu yana pek çok sadeleştirilmiş baskı vardır. Nutuk'un bazı anlatımlarına Kâzım Karabekir, Rauf Orbay ve Halide Edib gibi isimler itiraz etmiştir; bu tartışmaları bilmek de kitabı daha zengin okumayı sağlar.

Nutuk'u okurken metnin bir tarih kitabı değil, bir liderin kendi kuşağına ve gelecek kuşaklara verdiği hesap olduğunu akılda tutmak gerekir. Atatürk olayları kendi bakış açısından anlatır, kararlarının gerekçelerini belgelerle destekler ve karşı çıktığı kişilere sert eleştiriler yöneltir. Bu yüzden Nutuk, Kurtuluş Savaşı'nın ve Cumhuriyet'in kuruluşunun en önemli birinci el kaynaklarından biri olarak okunur. Metnin özgün dili bugünün okuru için ağır gelebilir; günümüz Türkçesine aktarılmış baskılar, belgeler ekiyle birlikte okumayı çok kolaylaştırır. Kitabın sonundaki Gençliğe Hitabe ise ayrıca okunup ezberlenen, Türkiye'de neredeyse herkesin tanıdığı bir metindir.

Kime: Kurtuluş Savaşı'nı ve Cumhuriyet'in kuruluşunu birinci elden okumak isteyenlere, tarih meraklılarına ve Atatürk'ü kendi sesinden tanımak isteyen herkese

Güncelleme: 4 Kasım 2026

Okuyanlar

Tümü

Yazılarda

Tümü