Usta ile Margarita
Mihail Bulgakov
Moskova'da bir parkta iki yazarla konuşan yabancı, o akşam birinin başının kesileceğini söyler. Kimse ciddiye almaz; ama söylenen aynen gerçekleşir.
Usta ile Margarita, Mihail Bulgakov'un 1928 ile 1940 arasında yazdığı, vefatından sonra 1966-1967'de Moskva dergisinde sansürlü olarak yayımlanabilen romanıdır. 1930'ların Moskova'sına şeytanın kendisi Profesör Woland kılığında gelir; yanında konuşan bir kedi ve tuhaf bir maiyet vardır. Şehirde skandallar ve gariplikler patlarken, ikinci hat Pontius Pilatus ile İsa'nın yargılanışını anlatır. Hepsini bağlayan, Usta'yı sevdiği için her şeyi göze alan Margarita'dır. Roman hem bir hiciv, hem bir aşk hikâyesi, hem de sanatın baskıya karşı bir savunmasıdır.
Moskova'da bir bahar akşamı, edebiyat derneği MASSOLIT'in başkanı Berlioz ile genç şair Ivan Bezdomni, İsa'nın var olup olmadığını tartışır. Yanlarına yaklaşan zarif yabancı, Berlioz'a o akşam başının kesileceğini söyler. Çok geçmeden Berlioz tramvayın altında kalır ve söylenen aynen gerçekleşir. Şaşkın Ivan olanı anlatmaya çalışınca delirdiğine hükmedilir ve akıl hastanesine kapatılır.
Yabancı, Profesör Woland kılığına girmiş şeytandır. Yanında Koroviyev, Behemot adlı siyah kedi, Azazello ve Hella bulunur. Moskova'da Varyete Tiyatrosu'nda sahneye çıkan bu topluluk, gösterileri sırasında izleyicilerin ve kenti yöneten küçük memurların açgözlülüğünü, korkaklığını ve riyakârlığını bir bir ortaya döker. aksilikler ve şaşkınlıklar dolu bu sahneler kitabın en güldüren bölümleridir.
Akıl hastanesinde Ivan, kendini Usta diye tanıtan bir adamla tanışır. Usta, Pontius Pilatus ile Yeşua Ha-Nosri adındaki gezgin filozofun hikâyesini roman olarak yazmıştır. Onu seven kadın Margarita'dır. Roman, ara ara eski Kudüs'ün sıcak ve sinirli sahnelerine döner: Pilatus, Yeşua'yı yargılamak zorundadır, ama içindeki sesi bastıramaz.
Margarita, Usta'nın kaybolmasının ardından Azazello'dan sihirli bir merhem alır ve Woland'la buluşmaya davet edilir. Merhemle uçma ve görünmezlik kazanır, Woland'ın büyük balosunda ev sahibi olmayı kabul eder. Baloda cehennemden gelen karanlık tarihî kişileri karşılar. Karşılığında Woland ona bir dilek hakkı verir; Margarita, Usta'ya kavuşmak ister ve Usta kliniğten çıkarılır.
Roman iki evrenin zamanını birbirine örer. Moskova bölümleri hızlıdır ve mizahla doludur; gerçekdışı olaylar sıradanlıkla yan yana akar. Pilatus bölümleri ise yavaştır ve sıcağın, baş ağrısının, yorgunluğun içinden bir yargılama seyreder. Bu iki akış, olaylar sırasında birbirine ayna tutar.
Bulgakov kendi hayatını da hikâyenin içine yerleştirir. Roman 1930'ların Sovyet baskısı altında yazılmıştır; Sovyet sansürü ve baskısı, korkaklık ve vicdan romanın başlıca konularındandır. Usta'nın yazarlık serüveni bu ortamın bir yansımasıdır.
Yeşua, Usta'nın eserini okumuştur ve Usta ile Margarita'ya huzur verilmesine hükmeder; Woland bunu düzenler. Azazello çifte zehirli şarap getirir ve ikisi Woland'ın maiyetiyle birlikte Moskova'dan ayrılır. Yolda Pilatus'la karşılaşırlar; Usta onu özgür bırakır, böylece Pilatus Yeşua'ya ulaşabilir. Usta ile Margarita'ya ise sonsuz, sessiz bir ev düşer. Moskova'da olanlar ise kitlesel histeri ve hipnoz olarak açıklanır; hayat eski akışına döner.
Usta ile Margarita, yirminci yüzyıl edebiyatının en sevilen romanlarındandır, çünkü aynı anda hem çok eğlenceli hem çok acı bir kitaptır. Kedinin saçmalıkları gülümsetirken, Pilatus'un sahneleri sessizce ağırlaşır. İki ton birbirini bozmadan yan yana durur.
Bulgakov romanı 1928'den 1940'taki vefatına kadar yazdı; ilk taslağı 1930'da yaktı, 1931'de yeniden başladı. Roman vefatından sonra, 1966-1967'de sansürlü olarak Moskva dergisinde çıktı. Bu hikâye, kitabın en önemli temasının, yani sanatın yok edilemezliğinin kanıtı gibidir.
Kitabın bir başka gücü, her okumada başka bir katmanı açmasıdır. İlk okumada komik bir fantezi gibi görünen şey, ikincide siyasi bir hiciv, üçüncüde bir inanç ve vicdan tartışması olarak belirir. Bu yüzden Usta ile Margarita, yıllar sonra yeniden okunan romanlardandır.
Kime: Hiciv, fantastik edebiyat ve büyük aşk hikâyelerinden hoşlananlara; Rus edebiyatına Dostoyevski ve Tolstoy dışından başlamak isteyenlere
Mihail Bulgakov
Güncelleme: 5 Kasım 2026