Dönüşüm yetmiş dört sayfalık bir kitap, ama Türkiye'de de dünyada da en çok okunan klasiklerden biri. Lise kitaplıklarında, sosyal medya alıntılarında, felsefe derslerinde karşınıza çıkar. Çünkü kitap bir böcek hikâyesinden çok bir aile hikâyesidir: işe yaramadığı anda sevgisini yitiren bir oğul, ondan utanan bir aile ve bu yabancılaşmanın sessiz acımasızlığı. Kafka'nın adından türeyen 'kafkaesk' kelimesi de tam bu duyguyu anlatır: mantıksız bir durumun içinde, mantıklı davranmaya çalışan insanın çaresizliği.
Dönüşüm'ün gücü biraz da açıklamamasından gelir. Kafka, Gregor'un neden böceğe dönüştüğünü hiçbir zaman söylemez; ne bir lanet, ne bir bilim deneyi, ne de bir rüya. Olay olmuştur ve geri kalan her şey bu olayın aile içindeki sonuçlarıdır. Okur da bu yüzden kitabı her okuyuşunda başka bir şekilde yorumlar: kimisi için hastalığın, kimisi için yoksulluğun, kimisi için ise modern iş hayatının ezdiği insanın hikâyesidir. Aşağıdaki kitapların çoğu da tek bir yoruma sığmayan, okuru kendi cevabını bulmaya zorlayan metinler.
Aşağıdaki on bir kitap bu duyguyu farklı yerlerden yakalıyor. İlk grupta Kafka'nın kendisi var: Dava, Açlık Sanatçısı, bütün öyküleri ve Milena'ya yazdığı mektuplar. İkinci grupta Kafka'dan önce ve sonra Rus edebiyatının aynı tuhaflığı taşıyan kitapları: paltosunu kaybeden bir memur, burnu kaçan bir binbaşı, köpekten insana dönüştürülen bir hayvan. Üçüncü grupta ise yabancılaşmayı başka biçimlerde anlatan romanlar; aralarında Türk edebiyatının iki büyük kahramanı da bulunuyor.
Her kitabın Dönüşüm'e nerede benzediğini ve nerede ayrıldığını yazdık.Dönüşüm de yazarlardan ressamlara, oyunculardan sunuculara pek çok okurun listesinde yer alıyor.
Bir öneri: Kafka'yı ve onun akrabalarını okurken gülmekten çekinmeyin. Bu kitapların çoğu karanlık görünse de içlerinde kuru, tuhaf bir mizah vardır. Kafka'nın yazdıklarını arkadaşlarına sesli okurken kendisinin de gülmekten duramadığı anlatılır; kitabı bir trajedi olduğu kadar bir kara komedi olarak da okumak, onu çok daha zengin kılar.
Kimler için: Dönüşüm'ü bitirip Gregor Samsa'nın yabancılığını, absürdü ve sıradan hayatın içindeki kabusu başka kitaplarda da aramak isteyenler