İçeriğe atla

Menü

Rafım

okai

Rafına kitap ekle

Dönüşüm

Dünya edebiyatı · 11 dk · 11 kitap

Dönüşüm gibi kitaplar: Kafka'yı sevenlere 11 kitap

Kafka'nın Dönüşüm'ünü sevenlere 11 kitap: Dava'dan Palto'ya, Yabancı'dan Tutunamayanlar'a; hangisi neden benzer, nereden başlanır, kimler okudu.

0/11 kitabı okudun%0

Dönüşüm gibi kitaplar arayan okurun aklında genellikle tek bir sahne vardır: Gregor Samsa bir sabah huzursuz düşlerden uyanır ve kendini yatağında dev bir böceğe dönüşmüş bulur. Franz Kafka'nın 1915'te yayımlanan uzun öyküsü bu cümleyle başlar ve okuru bir daha bırakmaz. En tuhafı da şudur: Gregor'un ilk kaygısı böcek olması değil, işe geç kalmasıdır. Kafka'nın bütün dünyası bu küçük ayrıntıda saklıdır.

Devamını oku

Dönüşüm yetmiş dört sayfalık bir kitap, ama Türkiye'de de dünyada da en çok okunan klasiklerden biri. Lise kitaplıklarında, sosyal medya alıntılarında, felsefe derslerinde karşınıza çıkar. Çünkü kitap bir böcek hikâyesinden çok bir aile hikâyesidir: işe yaramadığı anda sevgisini yitiren bir oğul, ondan utanan bir aile ve bu yabancılaşmanın sessiz acımasızlığı. Kafka'nın adından türeyen 'kafkaesk' kelimesi de tam bu duyguyu anlatır: mantıksız bir durumun içinde, mantıklı davranmaya çalışan insanın çaresizliği.

Dönüşüm'ün gücü biraz da açıklamamasından gelir. Kafka, Gregor'un neden böceğe dönüştüğünü hiçbir zaman söylemez; ne bir lanet, ne bir bilim deneyi, ne de bir rüya. Olay olmuştur ve geri kalan her şey bu olayın aile içindeki sonuçlarıdır. Okur da bu yüzden kitabı her okuyuşunda başka bir şekilde yorumlar: kimisi için hastalığın, kimisi için yoksulluğun, kimisi için ise modern iş hayatının ezdiği insanın hikâyesidir. Aşağıdaki kitapların çoğu da tek bir yoruma sığmayan, okuru kendi cevabını bulmaya zorlayan metinler.

Aşağıdaki on bir kitap bu duyguyu farklı yerlerden yakalıyor. İlk grupta Kafka'nın kendisi var: Dava, Açlık Sanatçısı, bütün öyküleri ve Milena'ya yazdığı mektuplar. İkinci grupta Kafka'dan önce ve sonra Rus edebiyatının aynı tuhaflığı taşıyan kitapları: paltosunu kaybeden bir memur, burnu kaçan bir binbaşı, köpekten insana dönüştürülen bir hayvan. Üçüncü grupta ise yabancılaşmayı başka biçimlerde anlatan romanlar; aralarında Türk edebiyatının iki büyük kahramanı da bulunuyor.

Her kitabın Dönüşüm'e nerede benzediğini ve nerede ayrıldığını yazdık.Dönüşüm de yazarlardan ressamlara, oyunculardan sunuculara pek çok okurun listesinde yer alıyor.

Bir öneri: Kafka'yı ve onun akrabalarını okurken gülmekten çekinmeyin. Bu kitapların çoğu karanlık görünse de içlerinde kuru, tuhaf bir mizah vardır. Kafka'nın yazdıklarını arkadaşlarına sesli okurken kendisinin de gülmekten duramadığı anlatılır; kitabı bir trajedi olduğu kadar bir kara komedi olarak da okumak, onu çok daha zengin kılar.

Kimler için: Dönüşüm'ü bitirip Gregor Samsa'nın yabancılığını, absürdü ve sıradan hayatın içindeki kabusu başka kitaplarda da aramak isteyenler

Kısa cevap

1. Grup: Kafka'dan devam

Dönüşüm'den sonra en doğal adım Kafka'nın öteki metinleridir. Bir roman, bir kısa öykü, bütün öyküleri bir araya getiren bir derleme ve yazarın kendi sesiyle yazdığı mektuplar; dördü birlikte Kafka'yı tam bir portreye dönüştürür.

1. Dava

Franz Kafka · 1925

Kafka'nın vefatından sonra yayımlanan romanı, Josef K.'nın bir sabah hiçbir suç işlemediği halde tutuklanmasıyla başlar. K. romanın sonuna kadar neyle suçlandığını öğrenemez; mahkemeler, avukatlar, katipler ve tavan aralarındaki bürolar arasında dolaşır durur.

Devamını oku

Dönüşüm'de Gregor bir sabah böcek olarak uyanır, Dava'da Josef K. bir sabah suçlu olarak uyanır: ikisinde de açıklanmayan bir değişim, insanın bütün hayatını ele geçirir. Romanın içindeki 'Kanun Kapısında' adlı kısa mesel, Kafka'nın en çok yorumlanan metinlerinden biridir ve tek başına bile okunmaya değer.

Kime: Dönüşüm'ün yabancılaşmasını bürokrasi ve adalet üzerinden görmek isteyenlere

Okurken: 278 sayfa. Roman yarım kalmış bölümlerle biter; bitmemişlik duygusu da kitabın bir parçası gibidir.

Sonra: Kafka'nın kısa ve yoğun bir öyküsü için Açlık Sanatçısı'na geçin.

Pınar Sabancı, Ömer Madra

2. Açlık Sanatçısı (Cep Boy)

Franz Kafka · 1922

Kafka'nın son döneminde yazdığı öykü, açlığı bir gösteriye dönüştüren ve bir kafesin içinde günlerce yemek yemeden seyircilerin önünde duran bir sanatçıyı anlatır. Zamanla halk ilgisini kaybeder ve sanatçı, kimsenin bakmadığı bir köşede sanatını sürdürür.

Devamını oku

Dönüşüm'ün Gregor'u gibi o da dışlanmış, anlaşılmamış ve sonunda unutulmuş bir figürdür. Öykü, sanatçının kendini adaması ile dünyanın kayıtsızlığı arasındaki uçurum üzerine kısa ama derin bir meseldir. Kafka'yı kısa bir metinle tanımak isteyenler için Dönüşüm'den sonra en iyi seçimlerden biri.

Kime: Kafka'nın kısa öykülerini keşfetmek isteyenlere

Okurken: Cep boy kısa bir kitap; yarım saatte okunur, ama finali uzun süre düşündürür.

Sonra: Kafka'nın bütün öykülerini bir arada görmek için Bütün Öyküler'e geçin.

David Blaine, Lex Fridman

3. Bütün Öyküler

Franz Kafka

Kafka'nın yaşarken yayımlanan ve vefatından sonra bulunan öykülerini bir araya getiren bu derleme, Dönüşüm'ü de içinde barındırır. Bir sayfalık meselelerden uzun öykülere uzanan kitap, Kafka'nın bütün temalarını bir arada gösterir: babayla hesaplaşma, kapalı mekânlar, anlaşılmaz kurallar, hayvanların gözünden anlatılan tuhaf dünyalar.

Devamını oku

'Yargı' adlı öyküde bir oğulun babasıyla tek bir konuşması bir felakete dönüşür; 'Ceza Sömürgesi'nde bir idam makinesi en ince ayrıntısıyla anlatılır. Dönüşüm'ü sevip Kafka'nın dünyasında daha uzun kalmak isteyenler için bu kitap bir harita gibidir; her gün bir iki öykü okuyarak aylarca yanınızda taşıyabilirsiniz.

Kime: Kafka'yı derinlemesine okumak isteyenlere

Okurken: 592 sayfa; sırayla okumak zorunda değilsiniz. Önce 'Yargı' ve 'Ceza Sömürgesi'ni okuyun, sonra kısa meselelere geçin.

Sonra: Kafka'nın kendi sesine, Milena'ya Mektuplar'a geçin.

Doğan Cüceloğlu

4. Milena’ya Mektuplar

Franz Kafka · 1952

Kafka'nın, öykülerini Çekçeye çeviren Milena Jesenská'ya yazdığı mektuplar, ilk kez 1952'de yayımlandı. Bu mektuplarda karşınıza bir romancı değil, kaygılı, kendinden şüphe eden, sevdiği kadına yaklaşmak isteyip korkan bir insan çıkar.

Devamını oku

Dönüşüm'deki Gregor'un ailesi karşısındaki suçluluk duygusunu, Kafka'nın kendi cümlelerinde yeniden bulursunuz. Kitap aynı zamanda Kafka'nın dilinin ne kadar şiirsel ve esprili olabileceğini gösterir. Dönüşüm'ü yazan adamı tanımak isteyenler için kaçırılmaması gereken bir metin.

Kime: Kafka'nın kişiliğini ve iç dünyasını merak edenlere

Okurken: 272 sayfa; baştan sona değil, birkaç mektup birden okuyup bırakarak ilerlemek iyi gelir.

Sonra: Kafka'dan önce gelen bir yeraltı adamına, Yeraltından Notlar'a geçin.

Atilla Dorsay, Mahfi Eğilmez ve 1 okur daha

2. Grup: Rus edebiyatındaki akrabalar

Kafka'dan önce de sıradan bir memurun hayatı bir kabusa dönüşebiliyordu. Rus edebiyatının bu dört kitabı, Dönüşüm'ün yabancılaşma ve absürt duygusunu farklı tonlarda taşır.

5. Yeraltından Notlar

Fyodor Dostoyevski · 1864

Dostoyevski'nin 1864 tarihli kısa romanı, Petersburg'da bir yeraltı odasına çekilmiş, toplumdan nefret eden ve kendinden de hoşlanmayan isimsiz bir adamın itiraflarıdır. Varoluşçu edebiyatın öncülerinden sayılır.

Devamını oku

Gregor Samsa odasına hapsolmuş bir böcekse, yeraltı adamı da kendi bilincine hapsolmuş bir insandır. İkisi de toplumun 'normal' saydığı hayatın dışında kalmanın ne demek olduğunu gösterir. Ama Dostoyevski'nin anlatıcısı sessiz değildir: bağırır, tartışır, okurla kavga eder.

Kime: Dönüşüm'deki yabancılaşmanın felsefi kökenlerini merak edenlere

Okurken: 140 sayfa; ilk bölüm bir monolog, ikinci bölüm bir hikâye. İlk bölüm zorlarsa ikinciden başlayıp sonra dönmek de mümkün.

Sonra: Gogol'ün tuhaf öykülerine, Bir Delinin Anı Defteri-Palto-Burun'a geçin.

Beyhan Budak, Hikmet Anıl Öztekin ve 1 okur daha

6. Bir Delinin Anı Defteri-Palto-Burun

Nikolay Gogol

Nikolay Gogol'ün üç ünlü öyküsünü bir araya getiren bu kitap, Kafka'nın en yakın akrabalarından biridir. Palto'da yoksul bir memur, bütün birikimiyle yaptırdığı yeni paltosunu kaybeder ve hayatı çöker.

Devamını oku

Burun'da bir binbaşı bir sabah burnunun yüzünden kaybolduğunu ve şehirde kendi başına dolaştığını keşfeder. Bir Delinin Anı Defteri'nde ise küçük bir memur yavaş yavaş kendini İspanya kralı sanmaya başlar. Dönüşüm'deki gibi, olağanüstü olay sıradan bir memur hayatının ortasına düşer ve kimse bunu yeterince tuhaf bulmaz.

Kime: Absürt ve kara mizahı sevenlere

Okurken: 223 sayfa; üç öykü ayrı ayrı okunabilir. Burun'la başlarsanız Gogol'ün mizahına hemen ısınırsınız.

Sonra: Bir hayvanın insana dönüştürüldüğü Köpek Kalbi'ne geçin.

Harun Çelik

7. Köpek Kalbi

Mihail Bulgakov

Mihail Bulgakov'un kısa romanı, Moskova'da ünlü bir profesörün bir sokak köpeğine insan organları nakletmesini ve köpeğin yavaş yavaş bir insana dönüşmesini anlatır. Dönüşüm'ün tam tersidir: burada hayvan insana dönüşür, ama sonuç en az o kadar ürkütücü ve komiktir.

Devamını oku

Yeni 'insan' kaba, kendini beğenmiş ve yeni düzenin sloganlarıyla konuşan biri olur. Bulgakov bu tuhaf olay üzerinden döneminin Sovyet toplumunu hicveder. Dönüşüm'ün aile içindeki sessiz acımasızlığı burada yüksek sesli bir hicve dönüşür.

Kime: Dönüşüm temasını hicivle birlikte okumak isteyenlere

Okurken: Kısa ve hızlı bir kitap; köpeğin gözünden anlatılan ilk bölüm çok eğlencelidir.

Sonra: Ölümle yüzleşen bir adamın yalnızlığına, İvan İlyiç'in Ölümü'ne geçin.

Sercan Baylan

8. İvan İlyiç’in Ölümü

Lev Tolstoy · 1886

Tolstoy'un 1886 tarihli uzun öyküsü, kariyerinde başarılı, toplumda saygın bir yargıcın amansız bir hastalığa yakalanmasını ve ölümle yüzleşmesini anlatır. İvan İlyiç hastalandıkça ailesi ondan uzaklaşır; onu yalnızca bir yük olarak görürler.

Devamını oku

Dönüşüm'de Gregor'un ailesinin ona bakışı ile İvan İlyiç'in ailesinin ona bakışı birbirine şaşırtıcı ölçüde benzer. İki kitap da insanın işe yaramadığı anda nasıl yalnız kaldığını gösterir. Ama Tolstoy'un kitabı sonunda bir aydınlanmaya doğru ilerler.

Kime: Dönüşüm'ün aile ve yalnızlık temasını daha ağırbaşlı bir dille okumak isteyenlere

Okurken: 100 sayfa; bir oturuşta okunabilir, ama son bölümleri yavaş okumak gerekir.

Sonra: Kayıtsız bir yabancının hikâyesine, Camus'nün Yabancı'sına geçin.

Harun Çelik

3. Grup: Yabancılaşmanın başka yüzleri

Dönüşüm'den sonra yabancılaşmanın edebiyatta nasıl sürdüğünü görmek için üç roman. Biri Fransız, ikisi Türk; üçü de kendi toplumuna yabancı düşmüş adamları anlatır.

9. Yabancı

Albert Camus · 1942

Albert Camus'nün 1942 tarihli romanı, annesinin ölümüne kayıtsız kalan, ardından bir sahilde bir adamı öldüren Meursault'nun hikâyesidir. Meursault'yu mahkemede asıl mahkûm eden şey cinayet değil, annesinin cenazesinde ağlamamış olmasıdır.

Devamını oku

Dönüşüm'de Gregor toplumun beklediği rolü yerine getiremediği için dışlanır; Meursault da toplumun beklediği duyguları göstermediği için. Camus'nün absürt felsefesi, Kafka'nın kurduğu dünyanın felsefi bir karşılığı gibidir.

Kime: Dönüşüm'ü varoluşçu bir metin olarak okuyanlara

Okurken: Kısa ve sade bir roman; dilinin soğukluğu bilinçlidir, kahramanın iç dünyasını yansıtır.

Sonra: Türk edebiyatının yalnız kahramanına, Anayurt Oteli'ne geçin.

Yekta Kopan, Kaia Gerber ve 8 okur daha

10. Anayurt Oteli

Yusuf Atılgan · 1973

Yusuf Atılgan'ın 1973 tarihli romanı, bir kasaba otelinin kâtibi Zebercet'in yalnızlığını ve yavaş yavaş çöküşünü anlatır. Zebercet'in hayatı otelin dar odaları, alışkanlıkları ve tekrar eden günleri arasında geçer; bir gün otele gelen bir kadın bu düzeni bozar.

Devamını oku

Dönüşüm'deki Gregor gibi Zebercet de dar bir mekâna hapsolmuş, kimseyle gerçek bir bağ kuramayan bir adamdır. Atılgan'ın sade ve keskin dili, Kafka'nın soğukkanlı anlatımına yakındır. Türk edebiyatının en sarsıcı psikolojik romanlarından biri sayılır.

Kime: Dönüşüm'ün klostrofobik havasını bir Türk romanında arayanlara

Okurken: Kısa bir roman; ama ağır bir atmosferi var, tek oturuşta değil birkaç akşamda okumak daha iyi.

Sonra: Türk edebiyatının en büyük 'tutunamayanlarına' geçin: Tutunamayanlar.

Orhan Pamuk, Harun Çelik ve 2 okur daha

11. Tutunamayanlar

Oğuz Atay · 1971

Oğuz Atay'ın 1970'te TRT Roman Ödülü'nü kazanan romanı, intihar eden arkadaşı Selim'in hayatını anlamaya çalışan Turgut'un hikâyesidir. Turgut, Selim'in geride bıraktığı yazıların izini sürdükçe kendi düzenli hayatından da kopar.

Devamını oku

Romanın adı Türkçeye bir kavram kazandırmıştır: toplumun düzenine uyamayan, ama bu uyumsuzluğu bir zenginliğe dönüştüren insanlar. Dönüşüm'deki Gregor da bir 'tutunamayan'dır. Atay'ın romanı mizahı, oyunbaz dili ve parodileriyle Kafka'nın kara mizahını çok farklı bir yerden yakalar.

Kime: Dönüşüm'ün yabancılaşmasını büyük ve oyunbaz bir Türk romanında görmek isteyenlere

Okurken: 736 sayfa; listenin en uzun ve en zorlu kitabı. Biçimden biçime geçen bölümler ilk başta şaşırtır, sabredin.

Sonra: Dönüşüm'e dönüp Gregor'u yeniden okuyun; bu kitaplardan sonra onu çok daha iyi anlayacaksınız.

Filiz Akın, Harun Tekin ve 6 okur daha

Okuma yolu

Dönüşüm'den hemen sonra en kolay geçiş Açlık Sanatçısı'dır: kısa, aynı yazar, aynı tuhaflık. Ardından Dava'ya geçmek Kafka'nın dünyasını genişletir. Milena'ya Mektuplar ise bu iki kitabı okuduktan sonra, yazarın arkasındaki insanı tanımak için iyi bir dinlenme olur. Kafka'da kalmaya karar verirseniz Bütün Öyküler'i başucunda tutun; her akşam bir öykü, Dönüşüm'ün dünyasını aylarca canlı tutar ve hangi metnin size daha yakın olduğunu yavaş yavaş gösterir.

Absürt mizahı sevdiyseniz Gogol ile devam edin; Burun ve Palto, Kafka'nın hemen önceki kuşağın en tuhaf öyküleri arasındadır. Köpek Kalbi ise aynı geleneğin Sovyet dönemindeki devamıdır.

Devamını oku

Dönüşüm'ün aile ve yalnızlık yanı size daha çok dokunduysa İvan İlyiç'in Ölümü ve Yeraltından Notlar iyi seçimlerdir. Biri ölümle, öteki toplumla hesaplaşan iki adamı anlatır.

Yabancılaşma temasını felsefi olarak sürdürmek isteyenler Yabancı ile devam etsin. Türk edebiyatında devam etmek isteyenler için Anayurt Oteli kısa ve sarsıcı, Tutunamayanlar ise uzun ve oyunbaz bir yoldur.

Listenin tamamı yaklaşık iki bin sayfa tutar ve Tutunamayanlar bunun üçte birini oluşturur. Kısa kitaplarla başlayıp en sona Tutunamayanlar'ı bırakmak, bu yolculuğu bir zirveyle bitirmenizi sağlar.

27 Ekim 2026

Devamı

Tümü